Υπάρχει μια στιγμή σε μια διαδικτυακή απάτη που δεν συμβαίνει μέσα στην εφαρμογή της τράπεζας, σε μια πλαστή ιστοσελίδα ή σε κάποιο παραπλανητικό μήνυμα.
Συμβαίνει λίγο αργότερα. Όταν ένας άνθρωπος σηκώνει το τηλέφωνο και λέει σε κάποιον δικό του: «Νομίζω ότι έκανα βλακεία».
Μπορεί να είναι ο πατέρας μας. Μια φίλη. Ένας συνάδελφος που συνήθως μας βοηθά με τα τεχνολογικά. Μπορεί, κάποια στιγμή, να είμαστε εμείς.
Εκείνη την ώρα, η απάντηση έρχεται εύκολα.
«Μα καλά, δεν είδες τον σύνδεσμο;»
«Αφού σου έχω πει να μην απαντάς.»
«Πώς την πάτησες έτσι;»
Καταλαβαίνω από πού μπορεί να ξεκινά αυτή η αντίδραση. Από ανησυχία, εκνευρισμό, ακόμη και από φόβο για τα χρήματα που ίσως χάθηκαν. Όμως ο άνθρωπος απέναντί μας μόλις μας έδωσε μια πληροφορία που χρειάζεται να αξιοποιήσουμε. Δεν μας κάλεσε για να εξετάσουμε πόσο προσεκτικός υπήρξε.
Μας κάλεσε επειδή χρειάζεται βοήθεια.
Μετά το συμβάν, όλα φαίνονται πιο καθαρά
Όταν βλέπουμε το στιγμιότυπο ενός απατηλού μηνύματος σε ένα άρθρο, γνωρίζουμε ήδη τι ψάχνουμε. Ο τίτλος μάς έχει προειδοποιήσει. Στεκόμαστε μπροστά στην εικόνα ως παρατηρητές, με χρόνο να εξετάσουμε τις λεπτομέρειες.
Ο άνθρωπος που το έλαβε μπορεί να βρισκόταν σε μια εντελώς διαφορετική συνθήκη.
Περίμενε πράγματι ένα δέμα. Είχε μόλις ανεβάσει μια αγγελία. Προσπαθούσε να ολοκληρώσει μια πληρωμή. Δέχτηκε ένα τηλεφώνημα τη στιγμή που είχε άλλες τρεις δουλειές ανοιχτές.
Αυτά είναι παραδείγματα του πλαισίου μέσα στο οποίο μπορεί να συναντήσει κάποιος μια απάτη. Δεν σημαίνουν ότι κάθε επίθεση είναι πειστική ή ότι δεν υπάρχουν προειδοποιητικά σημάδια. Σημαίνουν ότι η εξέταση ενός περιστατικού χρειάζεται περισσότερα από τη βεβαιότητα που αποκτούμε αφού μάθουμε το τέλος του.
Ακόμη και η ένδειξη στην οθόνη δεν αποτελεί πάντα επαρκή επιβεβαίωση. Η Eurobank περιγράφει στις οδηγίες της την παραποίηση αναγνώρισης κλήσης, μέσω της οποίας μια απατηλή κλήση μπορεί να εμφανίζεται σαν να προέρχεται από αναγνωρίσιμο αριθμό.
Το να γνωρίζουμε αυτή τη δυνατότητα είναι χρήσιμο. Το να τη χρησιμοποιούμε εκ των υστέρων για να μειώσουμε εκείνον που δεν τη γνώριζε δεν προσθέτει προστασία.
Η αποκάλυψη χρειάζεται χώρο
«Σε ευχαριστώ που μου το είπες. Πάμε να δούμε τι έγινε.»
Αυτή θα ήθελα να είναι η πρώτη μας απάντηση.
Δεν υπόσχεται ότι όλα θα διορθωθούν. Δεν αγνοεί την πιθανή ζημιά. Αφήνει, όμως, χώρο στον άλλον να συνεχίσει.
Το αυστραλιανό Scamwatch, στις οδηγίες του για την υποστήριξη ανθρώπων που εξαπατήθηκαν, συνιστά να αποφεύγουμε την επίκριση και την απόδοση ευθυνών και να προσφέρουμε πρακτική και συναισθηματική υποστήριξη. Αναγνωρίζει επίσης ότι ένα περιστατικό μπορεί να συνοδεύεται από ντροπή, θυμό ή ενοχή.
Η δική μου θέση είναι ότι αυτή η στάση πρέπει να αποτελεί μέρος της ψηφιακής μας παιδείας.
Μαθαίνουμε να ενεργοποιούμε τον έλεγχο δύο παραγόντων και να αναγνωρίζουμε ύποπτους συνδέσμους. Χρειάζεται να μάθουμε και πώς ακούμε κάποιον που λέει ότι κάτι πήγε στραβά.
Θέλω οι άνθρωποί μου να μπορούν να με πάρουν τηλέφωνο πριν βρουν όλες τις σωστές λέξεις. Ακόμη κι αν δεν είναι βέβαιοι ότι πρόκειται για απάτη. Ακόμη κι αν έχουν αγνοήσει μια προηγούμενη συμβουλή μου.
Η προηγούμενη προειδοποίησή μου δεν είναι το επείγον θέμα εκείνης της στιγμής.
Πρώτα καταλαβαίνουμε τι συνέβη
Η λέξη «απάτη» μπορεί να περιγράφει πολύ διαφορετικά περιστατικά. Κάποιος άνοιξε έναν σύνδεσμο. Κάποιος καταχώρισε κωδικούς. Ένας άλλος ενέκρινε πληρωμή ή εγκατέστησε πρόγραμμα απομακρυσμένης πρόσβασης.
Δεν χρειάζονται όλες οι περιπτώσεις την ίδια αντίδραση.
Γι’ αυτό οι πρώτες ερωτήσεις πρέπει να είναι συγκεκριμένες, χωρίς ύφος ανάκρισης:
Τι σου ζήτησαν; Τι έδωσες; Έγινε πληρωμή; Συνεχίζουν να επικοινωνούν μαζί σου; Έχεις ακόμη πρόσβαση στον λογαριασμό σου;
Αν υπάρχουν εκτεθειμένα τραπεζικά στοιχεία ή ύποπτη συναλλαγή, προτεραιότητα έχει η άμεση επικοινωνία με την τράπεζα από επίσημο κανάλι: την εφαρμογή της, τον αριθμό στην κάρτα ή την ιστοσελίδα που ανοίγουμε οι ίδιοι. Η Eurobank, για παράδειγμα, ζητά άμεση επικοινωνία όταν έχουν αποκαλυφθεί στοιχεία ή κωδικοί ή έχει εγκριθεί συναλλαγή που ο πελάτης δεν αναγνωρίζει.
Δεν καλούμε έναν αριθμό επειδή τον έστειλε εκείνος που ισχυρίζεται ότι θα μας σώσει.
Αν έχουν αποκαλυφθεί κωδικοί λογαριασμού, χρειάζεται η επίσημη διαδικασία ασφάλειας ή ανάκτησης της αντίστοιχης υπηρεσίας, από συσκευή που εμπιστευόμαστε. Αν έχει εγκατασταθεί ύποπτο λογισμικό, ζητάμε κατάλληλη τεχνική καθοδήγηση πριν συνεχίσουμε να χρησιμοποιούμε τη συσκευή για ευαίσθητες ενέργειες.
Κρατάμε μηνύματα, στοιχεία συναλλαγών, διευθύνσεις και ώρες επικοινωνίας. Δεν χρειάζεται να ξανανοίξουμε τον ύποπτο σύνδεσμο για να αποδείξουμε τι συνέβη.
Στην Ελλάδα, η Διεύθυνση Δίωξης Κυβερνοεγκλήματος διαθέτει τη γραμμή 11188, χωρίς χρέωση, σε 24ωρη βάση. Στο gov.gr υπάρχει επίσης υπηρεσία επώνυμης καταγγελίας για απάτη με υπολογιστή.
Και αποφεύγουμε τις διαβεβαιώσεις που δεν μπορούμε να στηρίξουμε. Το «θα τα πάρουμε σίγουρα πίσω» δεν είναι βοήθεια. Μπορούμε να πούμε ότι θα κινηθούμε άμεσα και θα ακολουθήσουμε τις επίσημες διαδικασίες, χωρίς να προεξοφλήσουμε το αποτέλεσμα.
Βοηθάμε χωρίς να παίρνουμε τον έλεγχο της ζωής του
Υπάρχει και μια άλλη αντίδραση που χρειάζεται προσοχή.
«Δώσε μου όλους τους κωδικούς σου. Από εδώ και πέρα θα τα κάνω εγώ.»
Μπορεί να ειπωθεί με καλή πρόθεση. Όμως μια δύσκολη στιγμή δεν αποτελεί γενική εξουσιοδότηση για να αναλάβουμε κάθε λογαριασμό και κάθε ψηφιακή απόφαση του άλλου.
Μπορούμε να καθίσουμε δίπλα του όσο επικοινωνεί με την τράπεζα. Να τον βοηθήσουμε να βρει την επίσημη σελίδα. Να εξηγήσουμε τι κάνει μια ρύθμιση και να τον αφήσουμε να την ενεργοποιήσει ο ίδιος.
Η βοήθεια έχει μεγαλύτερη αξία όταν ο άνθρωπος καταλαβαίνει τι συμβαίνει και συμμετέχει στις αποφάσεις.
Το ίδιο ισχύει για την ιδιωτικότητά του. Το μήνυμα που μας έδειξε για να ζητήσει βοήθεια δεν χρειάζεται να κυκλοφορήσει στην οικογενειακή ομάδα ως παράδειγμα προς αποφυγή. Αν θέλουμε να προειδοποιήσουμε άλλους, μπορούμε να περιγράψουμε τη μέθοδο χωρίς να εκθέσουμε τον άνθρωπο.
Δεν μας εμπιστεύτηκε την ιστορία του για να αποκτήσουμε περιεχόμενο.
Η συζήτηση για την πρόληψη θα γίνει
Αφού αντιμετωπιστούν οι άμεσες ανάγκες, μπορούμε να επιστρέψουμε στο περιστατικό.
Ποια λεπτομέρεια δημιούργησε εμπιστοσύνη; Σε ποιο σημείο ασκήθηκε πίεση; Πώς θα μπορούσε να επιβεβαιωθεί το αίτημα από δεύτερο, ανεξάρτητο κανάλι;
Εκεί χωρούν οι πρακτικές αλλαγές: καλύτερη προστασία λογαριασμών, ενημερωμένες συσκευές, ειδοποιήσεις συναλλαγών και μια οικογενειακή συμφωνία ότι τα ασυνήθιστα αιτήματα για χρήματα επιβεβαιώνονται με ξεχωριστή επικοινωνία.
Χρειάζεται επίσης προσοχή σε όποιον εμφανιστεί αργότερα και υποσχεθεί ανάκτηση χρημάτων έναντι αμοιβής. Το Scamwatch προειδοποιεί ειδικά για επόμενες απάτες που στοχεύουν ανθρώπους οι οποίοι έχουν ήδη χάσει χρήματα.
Αυτή η συζήτηση έχει σκοπό να αφήσει τον άλλον καλύτερα προετοιμασμένο. Δεν χρειάζεται να καταλήξει στην ομολογία ότι εμείς είχαμε δίκιο.
Να μπορούμε να πούμε «χρειάζομαι βοήθεια»
Στο AppleWorldHellas μιλάμε συχνά για τις δυνατότητες των συσκευών και τις ρυθμίσεις που μας προστατεύουν. Υπάρχει, όμως, και κάτι που καμία ενημέρωση λογισμικού δεν μπορεί να εγκαταστήσει για λογαριασμό μας: ο τρόπος με τον οποίο στεκόμαστε δίπλα σε έναν άνθρωπο όταν δυσκολεύεται.
Θα ήθελα να έχουμε μια απλή συμφωνία με τους δικούς μας.
Αν κάτι σου φανεί ύποπτο, πες το. Αν έδωσες στοιχεία, πες το. Αν έστειλες χρήματα και μετά φοβήθηκες, πάρε με τηλέφωνο. Δεν χρειάζεται πρώτα να αποφασίσεις αν αυτό που έγινε σε κάνει απρόσεκτο.
Θα έχουμε χρόνο να εξετάσουμε τα σημάδια.
Η πρώτη κουβέντα μπορεί να είναι πολύ πιο χρήσιμη:
«Καλά έκανες και μου το είπες. Πάμε να δούμε τι μπορούμε να κάνουμε τώρα.»
Πηγές και πρακτική ενημέρωση
- Scamwatch — Υποστήριξη ανθρώπου που εξαπατάται
- Scamwatch — Ενέργειες μετά από απάτη και προσοχή σε επόμενες απόπειρες
- Eurobank — Τηλεφωνικές απάτες και ενέργειες αντιμετώπισης
- Διεύθυνση Δίωξης Κυβερνοεγκλήματος — Επικοινωνία
- Gov.gr — Καταγγελία για περιπτώσεις απάτης με υπολογιστή
Η Apple είναι
μόνο η αρχή.
Ειδήσεις, αναλύσεις, οδηγοί, τεχνολογία και podcasts. Μια ανεξάρτητη κοινότητα που εξερευνά όσα αξίζουν την προσοχή μας.
Ακολουθήστε στο Google ↗
AppleWorldHellas Podcast
Η Apple, η τεχνολογία και οι ιστορίες πίσω από τις εξελίξεις. Με ανεξάρτητη ματιά, συζήτηση και άποψη.
