Ο Κωνσταντίνος έφερε τον Σίζαρ, έναν μαύρο γατούλη. Η τεχνητή νοημοσύνη μάς βοηθά να δώσουμε μορφή στην περιπέτειά του. Η εμπειρία αυτή με κάνει να σκέφτομαι τι μπορούν να κάνουν γονείς και εκπαιδευτικοί με τα νέα εργαλεία — και ποια δουλειά πρέπει να παραμένει στα παιδιά.
Ο γιος μου, ο Κωνσταντίνος, είναι επτά χρονών. Μαζί δουλεύουμε πάνω σε μια ιδέα με τίτλο «Η 1η περιπέτεια του Σίζαρ και η κακή αράχνη».
Ο Σίζαρ είναι ένας μαύρος γατούλης. Έχει τον δικό του κόσμο, χαρακτήρες που τον πλαισιώνουν και μια ιστορία που ακόμη χτίζεται. Η επιθυμία μας είναι αυτή η περιπέτεια να εξελιχθεί σε παιχνίδι.
Στη διαδικασία χρησιμοποιούμε και τεχνητή νοημοσύνη. Μας βοηθά να οργανώσουμε υλικό, να δοκιμάσουμε εικόνες και να εξετάσουμε πώς μπορεί να αποκτήσει μορφή μια ιδέα. Αποκαλούμε τον βοηθό μας «Albert», αλλά ο άνθρωπος που αποφασίζει ποιος είναι ο Σίζαρ και πού θα πάει η περιπέτειά του είναι ο μικρός δημιουργός.
Αυτό είναι το μέρος που με ενδιαφέρει περισσότερο.
Όταν συζητάμε για παιδιά και AI, συχνά φτάνουμε κατευθείαν στην έτοιμη σχολική εργασία. Στην απάντηση που εμφανίζεται χωρίς προσπάθεια. Στον φόβο ότι το παιδί θα συνηθίσει να αναθέτει τη σκέψη του.
Οι προβληματισμοί αυτοί έχουν θέση στη συζήτηση. Η εμπειρία μας, όμως, μου δείχνει μια διαφορετική αφετηρία: ένα παιδί που έχει κάτι δικό του να πει και έναν ενήλικα που αναζητά τρόπους να το βοηθήσει να το εκφράσει.
Η εικόνα είναι η αρχή της συζήτησης
Μια παιδική ιστορία δεν έρχεται έτοιμη, με τακτοποιημένη πλοκή και εξηγήσεις για τα πάντα. Μπορεί να ξεκινά από έναν ήρωα, μια σκηνή ή μια αναμέτρηση.
Θέλω πρώτα να ακούσω τι έχει στο μυαλό του ο Κωνσταντίνος. Ποιος είναι ο ήρωας; Τι θέλει να κάνει; Ποιος τον εμποδίζει; Τι θα μπορούσε να δοκιμάσει;
Η AI μπορεί να βοηθήσει να μπουν οι σημειώσεις σε σειρά ή να δημιουργηθεί μια πρώτη εικονογράφηση. Τότε έχουμε κάτι συγκεκριμένο να κοιτάξουμε μαζί.
Είναι έτσι ο ήρωας; Λείπει κάποιος χαρακτήρας; Η εικόνα δείχνει αυτό που ήθελε να περιγράψει;
Στη δική μας διαδικασία υπήρξαν επιλογές και διορθώσεις: ο Σίζαρ να είναι μαύρος γατούλης, να αλλάξει ο τίτλος, να ξεκαθαρίσουμε ποιοι χαρακτήρες ανήκουν σε αυτή την περιπέτεια και ποια στοιχεία θέλουμε να κρατήσουμε.
Εκεί βρίσκεται, για εμένα, η ουσία. Στη δυνατότητα του παιδιού να κοιτάξει ένα αποτέλεσμα και να πει τι αναγνωρίζει μέσα του και τι θέλει διαφορετικό.
Η ταχύτητα με την οποία εμφανίζεται μια εικόνα είναι εντυπωσιακή. Η απόφαση για το τι θα γίνει μετά είναι πιο ενδιαφέρουσα.
Στο δημοτικό, το εργαλείο το χειρίζεται ο ενήλικας
Χρειάζεται εδώ μια σαφής διευκρίνιση.
Σύμφωνα με την επίσημη ενημέρωση της OpenAI, το ChatGPT δεν προορίζεται για παιδιά κάτω των 13 ετών. Όταν χρησιμοποιείται σε εκπαιδευτικό πλαίσιο για μικρότερα παιδιά, η αλληλεπίδραση με την υπηρεσία πρέπει να πραγματοποιείται από ενήλικα. Η εταιρεία επισημαίνει επίσης ότι μπορεί να παραχθεί περιεχόμενο ακατάλληλο για την ηλικία τους.
Επομένως, όταν γράφω για δημιουργική γνωριμία ενός επτάχρονου με την AI, εννοώ μια δραστηριότητα στην οποία ο γονιός χειρίζεται την υπηρεσία, ελέγχει τα αποτελέσματα και επιλέγει τι θα χρησιμοποιήσει μαζί με το παιδί. Στην τάξη, αντίστοιχα, ο εκπαιδευτικός προετοιμάζει το υλικό μέσα στο πλαίσιο που επιτρέπει το σχολείο.
Η UNICEF προτείνει στους γονείς να ξεκινούν από την περιέργεια των παιδιών και από οικεία παραδείγματα. Περιγράφει και την κοινή εξερεύνηση: ο ενήλικας πληκτρολογεί μια ερώτηση και συζητά με το παιδί ποια μέρη της απάντησης είναι χρήσιμα, ασαφή ή λανθασμένα.
Αυτή η προσέγγιση μου φαίνεται καλή αφετηρία. Δεν απαιτεί να παρουσιαστώ ως ειδικός που έχει όλες τις απαντήσεις. Απαιτεί να είμαι διαθέσιμος να εξετάσουμε μαζί αυτό που εμφανίζεται.
Από την αφήγηση στους κανόνες ενός παιχνιδιού
Ας κρατήσουμε τον Σίζαρ ως παράδειγμα και ας δούμε τι θα μπορούσε να κάνει μια οικογένεια ή μια τάξη με μια ανάλογη ιδέα.
Το παιδί αφηγείται την ιστορία και ο ενήλικας καταγράφει τα λόγια του. Στη συνέχεια μπορεί να ζητήσει από την AI να οργανώσει τις σημειώσεις σε τρεις σκηνές, χωρίς να προσθέσει νέα πλοκή.
Μετά επιστρέφουμε στο παιδί: «Αυτή είναι η ιστορία που μας είπες; Τι βάλαμε σε λάθος θέση;»
Μπορούμε να τυπώσουμε τις σκηνές και να τις απλώσουμε στο τραπέζι. Να εξετάσουμε τι πρέπει να συμβεί πρώτο για να βγάζει νόημα το επόμενο. Να αφήσουμε το παιδί να ζωγραφίσει μια σκηνή που λείπει.
Αν η ιστορία γίνει επιτραπέζιο, προκύπτουν και κανόνες. Πόσα βήματα κινείται ο ήρωας; Τι συμβαίνει όταν συναντά την αράχνη; Υπάρχει τρόπος να κερδίσει ή ο κανόνας που γράψαμε τον εμποδίζει για πάντα;
Αυτές είναι προτάσεις δραστηριοτήτων, που χρειάζονται προσαρμογή στην ηλικία και στον στόχο. Δεν τις παρουσιάζω ως αποδεδειγμένη εκπαιδευτική μέθοδο. Βλέπω, όμως, συγκεκριμένες ευκαιρίες για το παιδί να περιγράψει, να συγκρίνει, να εξηγήσει και να αναθεωρήσει.
Και μεγάλο μέρος αυτής της δουλειάς μπορεί να γίνει με χαρτί, μολύβια και αντικείμενα πάνω στο τραπέζι.
Πριν από τον κώδικα, χρειάζεται μια ιδέα που λειτουργεί
Στη δική μας περιπέτεια υπάρχει η σκέψη να φτάσουμε αργότερα σε ένα ψηφιακό παιχνίδι. Δεν έχει ολοκληρωθεί ακόμη και δεν θέλω να παρουσιάσω ένα σχέδιο σαν έτοιμο αποτέλεσμα.
Μπορούμε, πάντως, να συζητήσουμε ήδη απλούς κανόνες:
«Όταν ο Σίζαρ βρει το κλειδί, ανοίγει η πόρτα.»
«Αν πλησιάσει την αράχνη, επιστρέφει στην αρχή.»
Το παιδί μπορεί να δοκιμάσει αυτούς τους κανόνες στο χαρτί. Να τους εξηγήσει σε έναν άλλο παίκτη και να παρατηρήσει πού χρειάζονται διευκρίνιση.
Η AI μπορεί να βοηθήσει τον ενήλικα να εντοπίσει μια ασάφεια ή να προτείνει μια απλούστερη διατύπωση. Αν αργότερα δημιουργήσει και κώδικα, θα χρειαστεί να είμαστε ειλικρινείς για τη βοήθεια που χρησιμοποιήθηκε.
Ένα παιδί μπορεί να έχει ουσιαστικό ρόλο στον σχεδιασμό, χωρίς να γνωρίζει ακόμη να προγραμματίζει. Αυτός ο ρόλος αξίζει να περιγράφεται με ακρίβεια. Η εμφάνιση ενός έτοιμου παιχνιδιού στην οθόνη δεν σημαίνει από μόνη της ότι έμαθε πώς λειτουργεί.
Στην τάξη, προηγείται ο μαθησιακός στόχος
Για έναν εκπαιδευτικό, το βασικό ερώτημα είναι τι θέλει να κάνουν οι μαθητές.
Μπορώ να φανταστώ μια τάξη που σχεδιάζει συλλογικά έναν ήρωα. Κάθε ομάδα προτείνει ένα χαρακτηριστικό και εξηγεί την επιλογή της. Ο εκπαιδευτικός συγκεντρώνει τις προτάσεις, δημιουργεί με ένα κατάλληλο εργαλείο μια εικόνα, την ελέγχει και την παρουσιάζει.
Τα παιδιά συγκρίνουν το αποτέλεσμα με όσα είχαν αποφασίσει. Ποια στοιχεία διατηρήθηκαν; Ποια άλλαξαν; Τι χρειάζεται να περιγράψουν σαφέστερα;
Μπορούν επίσης να αποφασίσουν ότι μια δική τους ζωγραφιά αποδίδει καλύτερα τον ήρωα. Αυτό θα ήταν απολύτως έγκυρο αποτέλεσμα της δραστηριότητας.
Αν ο στόχος είναι να ζωγραφίσουν τα παιδιά, η παραγωγή της εικόνας από ένα μοντέλο μπορεί να αφαιρεί τη δουλειά που θέλαμε να κάνουν. Αν ο στόχος είναι να περιγράψουν με ακρίβεια και να αξιολογήσουν ένα αποτέλεσμα, η ίδια λειτουργία μπορεί να προσφέρει μια χρήσιμη αφορμή.
Το πλαίσιο δεξιοτήτων AI της UNESCO περιλαμβάνει την κατανόηση, την εφαρμογή και τη δημιουργία, μαζί με την ηθική και την κριτική αξιολόγηση. Δεν εγκρίνει κάθε εφαρμογή για κάθε ηλικία. Βοηθά να θέσουμε το ερώτημα ποιες ικανότητες θέλουμε να καλλιεργήσουμε.
Ένα λάθος αξίζει να το κοιτάξουμε μαζί
Μια εικόνα μπορεί να αλλάξει το χρώμα του ήρωα. Μια απάντηση να μπερδέψει δύο χαρακτήρες. Ένα κείμενο να αγνοήσει έναν κανόνα που είχαμε δώσει.
Θα ήταν εύκολο να διορθώσουμε τα πάντα αθόρυβα και να δείξουμε στο παιδί μόνο το τελικό αποτέλεσμα. Μπορούμε όμως να σταθούμε σε ένα κατάλληλο λάθος:
«Τι ζητήσαμε;»
«Τι μας έδωσε;»
«Τι πρέπει να αλλάξει;»
Όταν η συζήτηση αφορά πραγματικά γεγονότα, χρειάζεται και έλεγχος έξω από τη συνομιλία: ένα βιβλίο, μια αξιόπιστη πηγή, η εξήγηση του εκπαιδευτικού. Δεν αρκεί να ζητήσουμε από την ίδια την AI να μας διαβεβαιώσει ότι έχει δίκιο.
Ένα αποτέλεσμα μπορεί να είναι όμορφο, καλογραμμένο και πειστικό, και παρ’ όλα αυτά να περιέχει λάθη. Αξίζει τα παιδιά να γνωρίσουν αυτή τη διάκριση με παραδείγματα που μπορούν να καταλάβουν.
Η παιδική ιδέα δεν χρειάζεται επαγγελματικό φινίρισμα παντού
Η ευκολία δημιουργεί έναν πειρασμό και για εμάς τους μεγάλους.
Μπορούμε να ζητήσουμε καλύτερη πλοκή, πιο αστείο διάλογο και εντυπωσιακότερη εικονογράφηση. Να βελτιώσουμε τόσο πολύ την ιδέα ώστε, στο τέλος, να μη θυμίζει το παιδί που την έφερε.
Ο δικός μου κανόνας θα ήταν να δίνω πρώτα στον Κωνσταντίνο χώρο να συμπληρώσει ένα κενό, πριν ζητήσω από το εργαλείο να το συμπληρώσει.
Δεν χρειάζεται κάθε ασυνέχεια να εξαφανιστεί. Ούτε κάθε διάλογος να γίνει ευρηματικός. Θέλω να μπορεί να αναγνωρίζει μέσα στο έργο τις επιλογές του και να εξηγεί τι σκέφτηκε ο ίδιος και πού χρησιμοποιήσαμε βοήθεια.
Χρειάζεται επίσης να επιλέγουμε τι πληροφορίες δίνουμε στην υπηρεσία. Για μια περιπέτεια με φανταστικούς ήρωες δεν απαιτούνται στοιχεία του σχολείου, προσωπικές δυσκολίες ή πληροφορίες συμμαθητών. Η δραστηριότητα μπορεί να γίνει με φανταστικά ονόματα και χωρίς φωτογραφίες πραγματικών προσώπων.
Στην τάξη, η συμμετοχή δεν θα πρέπει να εξαρτάται από το αν μια οικογένεια διαθέτει συνδρομή ή πρόσφατη συσκευή. Ένα κοινό παράδειγμα που προετοιμάζει ο εκπαιδευτικός μπορεί να δώσει αφορμή για συζήτηση και εργασία σε χαρτί.
Τι θα ήθελα να κρατήσει ο Κωνσταντίνος
Δεν ξέρω ποιες εφαρμογές θα χρησιμοποιεί ο γιος μου όταν μεγαλώσει. Δεν μπορώ να υποσχεθώ ότι η εξοικείωση με ένα συγκεκριμένο εργαλείο θα του εξασφαλίσει κάποιο προβάδισμα.
Θα ήθελα όμως να συνηθίσει να αναρωτιέται τι θέλει να φτιάξει, πώς θα το περιγράψει, αν του χρησιμεύει το αποτέλεσμα και τι χρειάζεται να αλλάξει.
Αυτές οι ερωτήσεις μπορούν να τον συνοδεύουν όταν γράφει μια ιστορία, κατασκευάζει κάτι ή συνεργάζεται με άλλους ανθρώπους. Η AI προσφέρει ακόμη μια αφορμή να τις δουλέψουμε μαζί.
Για μένα, αυτή είναι η πιο ενδιαφέρουσα δυνατότητα για γονείς και εκπαιδευτικούς: να αξιοποιούμε επιλεκτικά τα εργαλεία για να δίνουμε χώρο στην περιέργεια, κρατώντας τη σκέψη και τις αποφάσεις στα παιδιά.
Ο Σίζαρ έχει ακόμη δρόμο μέχρι να ολοκληρωθεί η περιπέτειά του. Θα χρειαστούν σχέδια, διορθώσεις και δοκιμές. Κάποια πράγματα θα τα κάνουμε με τη βοήθεια της AI. Άλλα θα τα λύσουμε με ένα μολύβι πάνω στο τραπέζι.
Θα θεωρήσω ότι η διαδικασία άξιζε αν ο Κωνσταντίνος μπορεί, στο τέλος, να μας εξηγήσει τον κόσμο που έφτιαξε: γιατί ο ήρωας πηγαίνει εκεί, τι πρέπει να κάνει ο παίκτης και τι θα ήθελε να αλλάξει στην επόμενη περιπέτεια.
Η εικόνα στην οθόνη θα είναι ένα ωραίο ενθύμιο. Η δική του εξήγηση θα είναι το μέρος που θα θέλω περισσότερο να ακούσω.
Η Apple είναι
μόνο η αρχή.
Ειδήσεις, αναλύσεις, οδηγοί, τεχνολογία και podcasts. Μια ανεξάρτητη κοινότητα που εξερευνά όσα αξίζουν την προσοχή μας.
Ακολουθήστε στο Google ↗
AppleWorldHellas Podcast
Η Apple, η τεχνολογία και οι ιστορίες πίσω από τις εξελίξεις. Με ανεξάρτητη ματιά, συζήτηση και άποψη.
