Ένα forum, ένα προσωπικό blog, μια ανεξάρτητη ιστοσελίδα μπορεί να μη μοιάζουν με πολιτιστική κληρονομιά όσο λειτουργούν. Το καταλαβαίνουμε όταν ψάχνουμε κάτι που θυμόμαστε και στη θέση του βρίσκουμε μια άδεια σελίδα.
Ανοίγεις έναν παλιό φάκελο με bookmarks. Ανάμεσα σε οδηγούς για συσκευές που δεν έχεις πια και καταστήματα από τα οποία κάποτε αγόραζες, βρίσκεις ένα όνομα που είχες ξεχάσει.
Ένα forum. Ένα μουσικό blog. Μια σελίδα που διάβαζες κάθε βράδυ.
Πατάς.
Η διεύθυνση υπάρχει ακόμη στη λίστα σου, αλλά ο τόπος στον οποίο οδηγούσε έχει χαθεί. Ίσως εμφανίζεται ένα μήνυμα σφάλματος. Ίσως το domain πωλείται. Ίσως έχει περάσει σε άλλον ιδιοκτήτη και δεν θυμίζει τίποτα από αυτό που αναζητούσες.
Και τότε συνειδητοποιείς κάτι που το bookmark σε είχε βοηθήσει να ξεχάσεις: είχες κρατήσει μόνο τη διεύθυνση.
Ποια ιστορία θεωρούμε ότι αξίζει να μείνει;
Όταν μιλάμε για την ιστορία της τεχνολογίας, είναι εύκολο να σκεφτούμε συσκευές. Το πρώτο μας κινητό, έναν παλιό υπολογιστή, την κονσόλα που φυλάξαμε σε ένα κουτί.
Μπορούμε ακόμη να τα αγγίξουμε. Να τα φωτογραφίσουμε. Να τα δείξουμε σε κάποιον μικρότερο και να εξηγήσουμε πώς τα χρησιμοποιούσαμε.
Πώς του δείχνουμε, όμως, τον τόπο όπου μάθαμε να τα χρησιμοποιούμε;
Το νήμα στο οποίο κάποιος εξηγούσε υπομονετικά μια ρύθμιση. Τη συζήτηση κάτω από μια παρουσίαση. Το προσωπικό site ενός ανθρώπου που κατέγραφε όσα δοκίμαζε, χωρίς να πληρώνεται και χωρίς να περιμένει να αποκτήσει κοινό.
Για εμένα, εκεί βρίσκεται ένα κομμάτι της ιστορίας που αξίζει να διατηρηθεί. Στις ερωτήσεις, στις διαφωνίες, στις προσπάθειες ανθρώπων να καταλάβουν κάτι και να το εξηγήσουν στους υπόλοιπους.
Ένα παλιό τεχνολογικό άρθρο μπορεί σήμερα να είναι άχρηστο ως οδηγός αγοράς. Παραμένει, όμως, χρήσιμο ως τεκμήριο. Δείχνει τι περιμέναμε από μια συσκευή, τι θεωρούσαμε ακριβό, τι μας εντυπωσίαζε και τι δεν μπορούσαμε ακόμη να φανταστούμε.
Η ιστορία δεν γράφτηκε μόνο στις μεγάλες ιστοσελίδες
Αν θέλουμε να διατηρήσουμε την ελληνική διαδικτυακή εμπειρία, θα πρέπει να κοιτάξουμε και πέρα από τα γνωστά ονόματα.
Να χωρέσουν οι μικρές κοινότητες. Οι τοπικές σελίδες. Οι ερασιτεχνικές παρουσιάσεις παιχνιδιών. Τα μουσικά κείμενα που κάποιος ανέβαζε επειδή ήθελε να μιλήσει για έναν δίσκο. Οι δημιουργοί που παρουσίαζαν τη δουλειά τους μέσα από μια απλή ιστοσελίδα.
Δεν χρειάζεται να αποδείξουμε ότι κάθε τέτοια σελίδα ήταν εξαιρετική. Ένα αρχείο που κρατά μόνο όσα σήμερα μας φαίνονται καλογραμμένα, σημαντικά ή προφητικά θα δώσει μια πολύ τακτοποιημένη εικόνα του παρελθόντος.
Το ίντερνετ που ζήσαμε είχε και πρόχειρα κείμενα. Είχε κακόγουστα γραφικά, υπερβολές, αδιέξοδες συζητήσεις και προβλέψεις που έπεσαν έξω. Κι αυτά βοηθούν να καταλάβουμε την εποχή του.
Αρκεί να μη μπερδεύουμε τη διατήρηση με την επιδοκιμασία. Μπορούμε να κρατήσουμε μια παλιά άποψη, να την τοποθετήσουμε στο πλαίσιό της και να εξηγήσουμε γιατί σήμερα διαφωνούμε μαζί της.
Το «κάπου θα υπάρχει» είναι μια επισφαλής ελπίδα
Υπάρχει, ευτυχώς, το Internet Archive και το Wayback Machine. Μπορούμε να αναζητήσουμε παλιές εκδοχές ιστοσελίδων και, όταν υπάρχουν καταγραφές, να επιστρέψουμε σε μέρος του περιεχομένου τους.
Αυτό, όμως, δεν σημαίνει ότι κάθε ιστοσελίδα έχει αποθηκευτεί πλήρως. Η ίδια η υπηρεσία εξηγεί ότι μπορεί να λείπουν εικόνες, σελίδες ή λειτουργίες, ενώ στοιχεία που εξαρτώνται από τον αρχικό διακομιστή ενδέχεται να μη λειτουργούν στο αρχείο.
Μπορεί, δηλαδή, να βρούμε την πρόσοψη μιας κοινότητας και να μην μπορούμε να μπούμε στα δωμάτιά της.
Αυτό κάνει ακόμη πιο σημαντική τη δουλειά της αρχειοθέτησης. Πρέπει όμως να ξέρουμε τι έχουμε πραγματικά διασώσει. Μια αρχική σελίδα δεν ισοδυναμεί με το σύνολο των συζητήσεων ενός forum. Μια εικόνα του σχεδιασμού δεν διατηρεί από μόνη της τα άρθρα. Ένα αποθηκευμένο κείμενο μπορεί να μην περιλαμβάνει το βίντεο στο οποίο αναφέρεται.
Αν περιμένουμε να κλείσει ένας ιστότοπος για να ελέγξουμε τι σώθηκε, οι επιλογές μας θα είναι ήδη λιγότερες.
Τι ευθύνη έχουμε εμείς που δημοσιεύουμε;
Αυτό το ερώτημα αφορά και εμάς στο AppleWorldHellas.
Από το 2009 δημοσιεύουμε για συσκευές, υπηρεσίες και αλλαγές στον τρόπο που χρησιμοποιούμε την τεχνολογία. Καθώς περνούν τα χρόνια, το υλικό αυτό αποκτά μια επιπλέον χρήση: επιτρέπει σε κάποιον να δει πώς περιγράφαμε τις εξελίξεις όταν ακόμη συνέβαιναν.
Δεν αρκεί να θέλουμε να μείνει διαθέσιμο. Χρειάζεται να το αντιμετωπίζουμε ως αρχείο που απαιτεί φροντίδα.
Τα αντίγραφα ασφαλείας είναι μέρος αυτής της δουλειάς. Χρειάζονται επίσης οι εικόνες, οι ημερομηνίες, τα ονόματα των συντακτών και οι πληροφορίες που εξηγούν πότε και γιατί γράφτηκε ένα κείμενο. Χρειάζεται να γνωρίζουμε ποιος μπορεί να αναλάβει το υλικό αν αλλάξουν οι άνθρωποι που κρατούν σήμερα έναν ιστότοπο σε λειτουργία.
Για ένα μικρό μέσο ή έναν ανεξάρτητο δημιουργό, αυτή είναι δύσκολη υποχρέωση. Ο ίδιος άνθρωπος μπορεί να γράφει, να διορθώνει, να πληρώνει τον λογαριασμό και να αντιμετωπίζει τα τεχνικά προβλήματα. Γι’ αυτό θεωρώ ότι η διατήρηση αξίζει να γίνει και υπόθεση συνεργασίας: δημιουργών, κοινοτήτων, βιβλιοθηκών και φορέων που μπορούν να προσφέρουν συνέχεια.
Κι αν κάποιος δεν θέλει να παραμείνει;
Υπάρχει ένα όριο που δεν πρέπει να προσπεράσουμε από ενθουσιασμό.
Μέσα στα παλιά forums και blogs βρίσκονται άνθρωποι. Κάποιος μπορεί να είχε γράψει ως έφηβος. Κάποιος άλλος να είχε δημοσιεύσει προσωπικά στοιχεία χωρίς να καταλαβαίνει πόσο εύκολα θα μπορούσαν να τον ακολουθούν χρόνια αργότερα.
Η επιθυμία μας να διατηρήσουμε μια κοινότητα δεν απαντά αυτόματα στο τι πρέπει να γίνει με κάθε πληροφορία που περιέχει.
Θα ήθελα ένα αρχείο που διατηρεί το πλαίσιο, αναφέρει καθαρά την προέλευση και διαθέτει τρόπο να ακούει αιτήματα των ανθρώπων που εμφανίζονται σε αυτό. Που αντιμετωπίζει διαφορετικά ένα δημόσιο άρθρο και μια προσωπική εξομολόγηση. Που εξετάζει προσεκτικά τι μεταφέρει από έναν περιορισμένο χώρο σε μια ευκολότερα προσβάσιμη συλλογή.
Αυτές οι δυσκολίες απαιτούν δουλειά και κρίση. Δεν αποτελούν λόγο να εγκαταλείψουμε ολόκληρο το εγχείρημα.
Μπορούμε να αρχίσουμε πριν εμφανιστεί το σφάλμα
Ένα πρώτο βήμα είναι να εντοπίσουμε τις σελίδες που θεωρούμε σημαντικές όσο παραμένουν διαθέσιμες.
Το Internet Archive παρέχει τη λειτουργία Save Page Now για την αποθήκευση μιας συγκεκριμένης σελίδας. Όπως διευκρινίζει, αυτή η ενέργεια δεν αρχειοθετεί αυτόματα ολόκληρο τον ιστότοπο ούτε όλες τις διευθύνσεις στις οποίες οδηγούν οι σύνδεσμοί του. Για μεγαλύτερες συλλογές χρειάζεται διαφορετική διαδικασία.
Μπορούμε επίσης να κρατάμε οργανωμένα τα δικά μας κείμενα και πρωτότυπα αρχεία. Να σημειώνουμε την προέλευση του υλικού που συλλέγουμε. Να επικοινωνούμε με έναν δημιουργό που ανακοίνωσε ότι κλείνει τη σελίδα του και να ρωτάμε αν θέλει βοήθεια για τη διατήρησή της.
Και μπορούμε να καταγράψουμε τις ίδιες τις αναμνήσεις των κοινοτήτων. Ποιος έφτιαξε τον χώρο; Πώς λειτουργούσε; Γιατί συγκεντρώθηκαν εκεί οι άνθρωποι; Τι τους έκανε να επιστρέφουν;
Το αρχείο των σελίδων και οι μαρτυρίες όσων τις χρησιμοποιούσαν μπορούν να συμπληρώνουν το ένα το άλλο.
Να αφήσουμε κάτι περισσότερο από μια διεύθυνση
Δεν θέλω να επιστρέψουμε σε ένα υποτιθέμενα αθώο ίντερνετ. Θέλω να μπορούμε να εξετάσουμε το πραγματικό.
Να διαβάσουμε τι γράφαμε. Να αναγνωρίσουμε τις καλές ιδέες και τα λάθη μας. Να δώσουμε χώρο στους ανθρώπους που συνεισέφεραν γνώση, χρόνο και δημιουργία, ακόμη κι αν το όνομά τους δεν έγινε ποτέ γνωστό έξω από μια μικρή κοινότητα.
Ίσως η καλύτερη αφετηρία να είναι αυτός ο παλιός φάκελος με τα bookmarks. Να ανοίξουμε μερικές διευθύνσεις και να δούμε ποιες λειτουργούν ακόμη. Να ρωτήσουμε ποιος τις φροντίζει και αν υπάρχει σχέδιο για το υλικό τους.
Γιατί κάποτε ένας άνθρωπος έφτιαξε εκεί έναν τόπο στον οποίο θέλαμε να επιστρέφουμε. Αξίζει να ασχοληθούμε με το πώς θα παραμείνει προσβάσιμος, όσο έχουμε ακόμη τη δυνατότητα να τον σώσουμε.
Η Apple είναι
μόνο η αρχή.
Ειδήσεις, αναλύσεις, οδηγοί, τεχνολογία και podcasts. Μια ανεξάρτητη κοινότητα που εξερευνά όσα αξίζουν την προσοχή μας.
Ακολουθήστε στο Google ↗
AppleWorldHellas Podcast
Η Apple, η τεχνολογία και οι ιστορίες πίσω από τις εξελίξεις. Με ανεξάρτητη ματιά, συζήτηση και άποψη.
