Οι Δαιμονισμένες: Η ταινία που προσπάθησαν να εξαφανίσουν επιστρέφει στους κινηματογράφους

Πενήντα πέντε χρόνια μετά την πρώτη της κυκλοφορία, η προκλητική ταινία του Ken Russell επιστρέφει στη μεγάλη οθόνη μέσα από μια σημαντική αποκατάσταση. Μια ιστορία θρησκευτικού φανατισμού, πολιτικής εξουσίας και λογοκρισίας, που εξακολουθεί να προκαλεί δύσκολα ερωτήματα για την ελευθερία της τέχνης.

Μπορεί μια ταινία να παραμένει επικίνδυνη 55 χρόνια μετά;

Οι Δαιμονισμένες: Η ταινία που προσπάθησαν να εξαφανίσουν επιστρέφει στους κινηματογράφους

Το 1971, ο Βρετανός σκηνοθέτης Ken Russell παρουσίασε μια ταινία που προκάλεσε μία από τις μεγαλύτερες διαμάχες στην ιστορία του κινηματογράφου.

Οι «Δαιμονισμένες» (The Devils) δεν αντιμετωπίστηκαν απλώς ως ένα προκλητικό κινηματογραφικό έργο.

Για πολλούς επικριτές τους αποτέλεσαν μια επίθεση στη θρησκεία, στην ηθική και στα όρια της δημόσιας έκφρασης.

Ακολούθησαν λογοκρισία, περικοπές, απαγορεύσεις προβολών και μια μακρά ιστορία συγκρούσεων ανάμεσα στον δημιουργό, στους φορείς ελέγχου και στην εταιρεία παραγωγής.

Πενήντα πέντε χρόνια αργότερα, η ταινία επιστρέφει στις κινηματογραφικές αίθουσες, με μια νέα αποκατεστημένη εκδοχή που επιχειρεί να πλησιάσει περισσότερο στο αρχικό όραμα του Russell.

Η επανέκδοση περιλαμβάνεται και στο ελληνικό πρόγραμμα των Village Cinemas.

Η επιστροφή της δεν έχει ενδιαφέρον μόνο για τους φίλους του κλασικού κινηματογράφου.

Μας προσφέρει την ευκαιρία να εξετάσουμε ένα ερώτημα που παραμένει επίκαιρο.

Ποιος έχει το δικαίωμα να αποφασίζει τι επιτρέπεται να δούμε;

Μια ιστορία από τη Γαλλία του 17ου αιώνα

Η ταινία διαδραματίζεται στη Γαλλία του 17ου αιώνα και αντλεί την έμπνευσή της από την ιστορική υπόθεση του Urbain Grandier.

Ο Grandier είναι ένας καθολικός ιερέας στην πόλη Loudun, ο οποίος βρίσκεται στο επίκεντρο μιας σύγκρουσης με θρησκευτικές και πολιτικές προεκτάσεις.

Όταν σε ένα μοναστήρι εμφανίζονται ισχυρισμοί περί δαιμονικής κατοχής, ο ιερέας κατηγορείται ότι ευθύνεται για όσα συμβαίνουν.

Η υπόθεση εξελίσσεται σε ένα σύνθετο σύστημα κατηγοριών, ανακρίσεων και δημόσιας υστερίας.

Ο Russell χρησιμοποιεί αυτά τα ιστορικά γεγονότα για να εξετάσει την εξουσία και τους μηχανισμούς με τους οποίους μπορεί να κατασκευαστεί ένας εχθρός.

Στο επίκεντρο δεν βρίσκεται μόνο η πίστη.

Βρίσκεται και η δυνατότητα της πολιτικής εξουσίας να αξιοποιεί τον θρησκευτικό φόβο για να επιβάλει τις αποφάσεις της.

Η ιστορία βασίζεται στο θεατρικό έργο του John Whiting και στο βιβλίο «The Devils of Loudun» του Aldous Huxley.

Δεν πρόκειται για ιστορικό ντοκιμαντέρ. Ο Russell επιλέγει μια έντονα στιλιζαρισμένη κινηματογραφική γλώσσα, με σκοπό να αναδείξει τις πολιτικές και ψυχολογικές διαστάσεις της ιστορίας.

Ο Oliver Reed και η Vanessa Redgrave

Τον Urbain Grandier υποδύεται ο Oliver Reed, ένας από τους πιο χαρακτηριστικούς ηθοποιούς του βρετανικού κινηματογράφου.

Απέναντί του βρίσκεται η Vanessa Redgrave, στον ρόλο της Sister Jeanne.

Η Jeanne είναι μια μοναχή της οποίας οι προσωπικές επιθυμίες, οι θρησκευτικές συγκρούσεις και οι ψυχολογικές εντάσεις αποκτούν καθοριστικό ρόλο στην εξέλιξη της ιστορίας.

Η σχέση ανάμεσα στους δύο χαρακτήρες δεν παρουσιάζεται ως μια συμβατική κινηματογραφική αντιπαράθεση καλού και κακού.

Αντίθετα, εντάσσεται σε ένα περιβάλλον όπου η πίστη, η επιθυμία, η εξουσία και η προσωπική αδυναμία συγκρούονται συνεχώς.

Η κινηματογραφική παρουσία του Reed και της Redgrave αποτελεί βασικό στοιχείο της ταυτότητας της ταινίας.

Όμως το ενδιαφέρον του έργου δεν περιορίζεται στις ερμηνείες.

Ο Russell δημιουργεί έναν ολόκληρο κόσμο στον οποίο οι άνθρωποι συχνά χάνουν την προσωπική τους ταυτότητα μέσα στη συλλογική υστερία.

Η λογοκρισία ως μέρος της ιστορίας της ταινίας

Οι «Δαιμονισμένες» είναι μία από τις περιπτώσεις όπου η ιστορία της παραγωγής και της διανομής είναι σχεδόν εξίσου σημαντική με την ίδια την ταινία.

Η αρχική εκδοχή του Russell προκάλεσε έντονες αντιδράσεις από τη βρετανική επιτροπή ταξινόμησης ταινιών, γνωστή τότε ως British Board of Film Censors.

Οι αντιρρήσεις αφορούσαν σκηνές σεξουαλικού περιεχομένου, βίας, θρησκευτικών συμβολισμών και βασανιστηρίων.

Ο σκηνοθέτης αναγκάστηκε να πραγματοποιήσει περικοπές προκειμένου η ταινία να εξασφαλίσει άδεια προβολής.

Η Warner Bros προχώρησε σε επιπλέον αλλαγές, ιδιαίτερα για την αμερικανική αγορά.

Το αποτέλεσμα ήταν να κυκλοφορήσουν διαφορετικές εκδοχές της ταινίας, ενώ σημαντικό υλικό παρέμεινε εκτός των διαθέσιμων αντιτύπων.

Το ζήτημα δεν ήταν μόνο η διάρκεια.

Οι περικοπές επηρέαζαν τον τρόπο με τον οποίο ο θεατής μπορούσε να κατανοήσει τις πολιτικές και θρησκευτικές προθέσεις του δημιουργού.

Αυτή είναι μια ουσιαστική διαφορά.

Η αφαίρεση μιας σκηνής δεν σημαίνει πάντοτε ότι μια ταινία γίνεται απλώς λιγότερο προκλητική.

Μπορεί να αλλάξει το ίδιο το νόημά της.

GRDiscovery Channel Advertisement
GRDiscovery Channel Advertisement

Ο Ken Russell δεν θεωρούσε ότι έκανε μια ταινία εναντίον της πίστης

Ένα ιδιαίτερα ενδιαφέρον στοιχείο προκύπτει από τις ίδιες τις δηλώσεις του σκηνοθέτη.

Σε κείμενό του που δημοσιεύτηκε αρχικά στο περιοδικό «Sight and Sound» το 1995 και αναδημοσιεύτηκε από το BFI τον Οκτώβριο του 2026, ο Russell εξηγούσε ότι αντιμετώπιζε τις «Δαιμονισμένες» ως μια βαθιά πολιτική ταινία.

Ο ίδιος δήλωνε ότι κατά την περίοδο της παραγωγής ήταν πιστός καθολικός.

Δεν θεωρούσε πως δημιουργούσε ένα έργο με στόχο να προσβάλει τη θρησκευτική πίστη.

Αντίθετα, ήθελε να παρουσιάσει τον τρόπο με τον οποίο η θρησκεία μπορούσε να χρησιμοποιηθεί ως εργαλείο πολιτικής καταπίεσης.

Αυτή η διάκριση είναι καθοριστική.

Η κριτική απέναντι στην κατάχρηση της θρησκευτικής εξουσίας δεν ταυτίζεται απαραίτητα με την απόρριψη της θρησκείας.

Ο Russell ενδιαφερόταν για τον τρόπο με τον οποίο οι θεσμοί μπορούν να μετατρέψουν την πίστη σε μηχανισμό επιβολής.

Και αυτή η ιδέα παραμένει διαχρονική.

Η νέα αποκατάσταση και η σημασία της

Η αποκατάσταση της ταινίας αποτελεί ένα σημαντικό γεγονός για την κινηματογραφική ιστορία.

Το British Film Institute παρουσίασε μια νέα ψηφιακή αποκατάσταση 4K, διάρκειας περίπου 114 λεπτών.

Η νέα εκδοχή επαναφέρει υλικό που είχε αφαιρεθεί από τις αρχικές κινηματογραφικές προβολές.

Δεν πρόκειται απλώς για μια τεχνική αναβάθμιση της εικόνας.

Η διαδικασία αποκατάστασης επιχειρεί να επανασυνδέσει το έργο με τις αρχικές δημιουργικές προθέσεις του σκηνοθέτη.

Χρειάζεται πάντως μια διευκρίνιση.

Η αποκατεστημένη εκδοχή δεν πρέπει να συγχέεται αυτομάτως με κάθε αρχικό μοντάζ που είχε δημιουργήσει ο Russell πριν από όλες τις συζητήσεις με τους λογοκριτές.

Η ιστορία των διαφορετικών εκδοχών της ταινίας είναι σύνθετη.

Αυτό που επιβεβαιώνει το BFI είναι ότι η νέα αποκατάσταση επαναφέρει σημαντικό υλικό και προσφέρει μια πληρέστερη εικόνα του έργου.

Για τους φίλους του κινηματογράφου, αυτή η διαφορά έχει ιδιαίτερη σημασία.

Η διατήρηση μιας ταινίας δεν αφορά μόνο τη σωτηρία της εικόνας και του ήχου.

Αφορά και την προστασία της καλλιτεχνικής της ταυτότητας.

Ο κινηματογράφος δεν είναι υποχρεωμένος να μας κάνει να αισθανόμαστε άνετα

Ένα από τα πιο δύσκολα ερωτήματα που θέτει η περίπτωση των «Δαιμονισμένων» αφορά τον ρόλο της τέχνης.

Πρέπει μια ταινία να αποφεύγει όσα μπορεί να ενοχλήσουν το κοινό;

Πρέπει να περιορίζει τις εικόνες και τις ιδέες της προκειμένου να εξασφαλίζει ευρύτερη αποδοχή;

Ή μήπως η δυνατότητα της τέχνης να προκαλεί δυσφορία αποτελεί μέρος της αξίας της;

Η απάντηση δεν είναι απλή.

Η καλλιτεχνική ελευθερία δεν σημαίνει ότι κάθε δημιουργική επιλογή είναι αυτομάτως επιτυχημένη ή υπεράνω κριτικής.

Ούτε σημαίνει ότι οι θεατές είναι υποχρεωμένοι να αποδέχονται οποιοδήποτε περιεχόμενο.

Μια ταινία μπορεί να είναι υπερβολική, αμφιλεγόμενη ή ακόμη και καλλιτεχνικά προβληματική.

Όμως υπάρχει σημαντική διαφορά ανάμεσα στο να ασκούμε κριτική σε ένα έργο και στο να επιδιώκουμε να εμποδίσουμε τους ενήλικους θεατές να το δουν.

Η ιστορία των «Δαιμονισμένων» μας θυμίζει πόσο εύκολα μπορούν να συγχέονται αυτές οι δύο στάσεις.

Η πολιτική διάσταση του φόβου

Η ιστορία της Loudun παρουσιάζει μια κοινωνία στην οποία ο φόβος μπορεί να μετατραπεί σε εργαλείο εξουσίας.

Οι κατηγορίες δεν λειτουργούν μόνο ως αναζήτηση της αλήθειας.

Μπορούν να χρησιμοποιηθούν για να απομονώσουν ανθρώπους, να εξουδετερώσουν αντιπάλους και να ενισχύσουν την επιρροή ισχυρών θεσμών.

Αυτή η διάσταση κάνει την ταινία ενδιαφέρουσα ακόμη και για θεατές που δεν ασχολούνται συστηματικά με τον κινηματογράφο τρόμου.

Οι «Δαιμονισμένες» δεν περιορίζονται στη δημιουργία έντονων εικόνων.

Εξετάζουν τη σχέση ανάμεσα στην εξουσία και στην ανάγκη των κοινωνιών να αναζητούν ενόχους.

Όταν ο φόβος κυριαρχεί, η αμφισβήτηση μπορεί να αντιμετωπιστεί ως απειλή.

Και όταν μια κοινωνία αποδέχεται ότι ορισμένοι άνθρωποι δεν δικαιούνται να ακουστούν, η απόσταση από την αυθαιρεσία γίνεται μικρότερη.

Αυτή η θεματική παραμένει εξαιρετικά επίκαιρη.

Όχι επειδή οι σύγχρονες κοινωνίες είναι ίδιες με τη Γαλλία του 17ου αιώνα.

Αλλά επειδή οι μηχανισμοί με τους οποίους ο φόβος επηρεάζει τη δημόσια ζωή εξακολουθούν να μας απασχολούν.

Γιατί αξίζει να τη δούμε στη μεγάλη οθόνη

Οι «Δαιμονισμένες» αποτελούν μια ιδιαίτερα απαιτητική κινηματογραφική εμπειρία.

Η αισθητική τους είναι έντονη, οι εικόνες τους συχνά δυσάρεστες και η θεματολογία τους απευθύνεται αποκλειστικά σε ενήλικους θεατές.

Δεν πρόκειται για μια συμβατική επιλογή ψυχαγωγίας.

Η σημασία της επανέκδοσης βρίσκεται κυρίως στην ευκαιρία να προσεγγίσουμε ένα έργο που για δεκαετίες ήταν δύσκολο να παρουσιαστεί σε πληρέστερη μορφή.

Η σκηνογραφία του Derek Jarman, τα κοστούμια της Shirley Russell και η έντονα στιλιζαρισμένη κινηματογραφική γλώσσα του Ken Russell αποκτούν διαφορετική παρουσία στη μεγάλη οθόνη.

Η νέα αποκατάσταση προσφέρει επιπλέον μια σημαντική αφορμή για επανεξέταση της ταινίας μέσα από τη σύγχρονη κινηματογραφική ιστοριογραφία.

Αυτό δεν σημαίνει ότι κάθε θεατής θα συμφωνήσει με τις επιλογές του σκηνοθέτη.

Ούτε ότι η ταινία πρέπει να αντιμετωπίζεται ως αδιαμφισβήτητο αριστούργημα.

Σημαίνει όμως ότι αξίζει να υπάρχει η δυνατότητα να τη δούμε, να την εξετάσουμε και να διαμορφώσουμε τη δική μας άποψη.

AWH | SCREEN — Η πιο σημαντική επιστροφή είναι το δικαίωμα να δούμε το έργο

Πενήντα πέντε χρόνια μετά την πρώτη κυκλοφορία τους, οι «Δαιμονισμένες» εξακολουθούν να προκαλούν συζητήσεις.

Η ιστορία τους ξεπερνά τον ίδιο τον κινηματογράφο.

Αφορά την ελευθερία της έκφρασης, τη δύναμη των θεσμών και τον τρόπο με τον οποίο οι κοινωνίες αντιμετωπίζουν όσα τις κάνουν να αισθάνονται άβολα.

Η νέα αποκατάσταση δεν ακυρώνει τις αντιπαραθέσεις του παρελθόντος.

Μας επιτρέπει όμως να τις επανεξετάσουμε.

Και ίσως αυτό να είναι το σημαντικότερο στοιχείο της επιστροφής της ταινίας.

Δεν χρειάζεται να συμφωνούμε με κάθε εικόνα, κάθε επιλογή ή κάθε ιδέα ενός δημιουργού.

Χρειάζεται όμως να μπορούμε να τις συζητήσουμε.

Γιατί μια κοινωνία που επιτρέπει μόνο την τέχνη με την οποία συμφωνεί δεν προστατεύει πραγματικά την ελευθερία της έκφρασης.

Απλώς προστατεύει όσα θεωρεί ήδη αποδεκτά.

Οι «Δαιμονισμένες» επιστρέφουν στους κινηματογράφους όχι για να μας κάνουν να αισθανθούμε άνετα, αλλά για να μας θυμίσουν γιατί η τέχνη δεν είναι υποχρεωμένη να το κάνει.


AppleWorldHellas AWH
APPLEWORLDHELLAS COMMUNITY

Η Apple είναι μόνο η αρχή.

Ειδήσεις, αναλύσεις, οδηγοί, τεχνολογία και podcasts. Μείνετε κοντά στην κοινότητα του AppleWorldHellas και μη χάνετε όσα αξίζουν την προσοχή σας.

Ακολουθήστε μας στο Google Search ↗

Βρείτε μας στα κοινωνικά δίκτυα

🎙️ AppleWorldHellas Podcast

Οι ιστορίες και οι εξελίξεις της Apple, με συζήτηση, άποψη και τη δική μας ματιά.

Dimitrios Georgoulas
Dimitrios Georgoulashttps://appleworldhellas.com/dimitrios-georgoulas/
Dimitris is the co-owner and chief in editor of AppleWorldHellas. With a PhD Degree in Wireless Sensor Networks and with more than 10 years experience in covering Apple and technology news he loves the challenges and new adventures.
Video thumbnail
iPhone 17 Pro Max Unboxing και πρώτες εντυπώσεις : Η γρήγορη έκδοση !
05:37
Video thumbnail
Quad Lock: Το Απόλυτο Οικοσύστημα Στήριξης και Φόρτισης για το Αυτοκίνητο
21:24
Video thumbnail
MAG Cases - McLaren Edition: Καινοτομία απόδοση και premium αίσθηση F1
15:06
Video thumbnail
Quad Lock iPhone 16 Series Cases Review - Ένα μοναδικό οικοσύστημα που διαφέρει
16:31
Video thumbnail
iPhone 16 Pro Unboxing και Πρώτες Εντυπώσεις: Πόσο εύκολα θα κερδίσει τους καταναλωτές φέτος;
29:30
Video thumbnail
🐁 Logitech MX Master 3S για Mac: Το καλύτερο ποντίκι για χρήστες Mac;
24:21
Video thumbnail
🖥️🥸 Minisforum NAB6 Lite: Ένα Mini PC που δεν πρέπει να προσπεράσετε
29:21
Video thumbnail
🤩 Govee TV Backlight 3 Lite: Το δοκιμάσαμε, εντυπωσιατήκαμε και σας έχουμε και εκπτωτική προσφορά!
36:04
Video thumbnail
😮🤩 Withings Body Scan: Δοκιμάσαμε την πιο έξυπνη και premium ζυγαριά της αγοράς!
29:31
Video thumbnail
Withings ScanWatch 2 Review: Η διαφορετικότητα του που μας κέρδισε
37:34
Video thumbnail
💼 GRAMS28 109 Essential Case & 132 Essential Pro Case Review: Μια μοναδική εμπειρία που ξεχωρίζει
26:50
Video thumbnail
👨🏻‍💻 Lofree Flow Keyboard: Ένα μηχανικό πληκτρολόγιο χαμηλού προφίλ που δεν πρέπει να προσπεράσετε
15:52
Video thumbnail
Lululook 360 Rotating Foldable Laptop Stand: Είναι μια από τις καλύτερες επιλογές της αγοράς;
18:54
Video thumbnail
Mujjo δερμάτινες θήκες για iPhone 15 Pro/Pro Max Review: Γιατί και φέτος είναι στις top επιλογές
15:09
Video thumbnail
📱iPhone 15 Pro Max Review: Ακόμη πιο κοντά στο τέλειο
42:11