Το βίντεο ξεκινά όπως τόσα άλλα. Ένας δημιουργός ανοίγει ένα παιχνίδι, σχολιάζει όσα συμβαίνουν, αστειεύεται, δοκιμάζει μια πίστα. Το παιδί παρακολουθεί. Κάποια στιγμή εμφανίζεται ένα καινούργιο αντικείμενο, ένα χειριστήριο, ένα πακέτο ψηφιακών νομισμάτων.
«Αυτό χρησιμοποιώ εγώ».
«Με τον κωδικό μου έχετε έκπτωση».
«Πρέπει να το δοκιμάσετε».
Και λίγο αργότερα ακούγεται η γνωστή φράση από τον καναπέ: «Μπορούμε να το πάρουμε κι εμείς;»
Η σκηνή είναι ενδεικτική, αλλά το ερώτημα είναι πραγματικό. Το παιδί παρακολούθησε κάποιον να διασκεδάζει, κάποιον να προτείνει ένα προϊόν ή κάποιον που πληρώνεται για να το παρουσιάσει;
Μπορεί να συνέβησαν και τα τρία μαζί.
Το δύσκολο σημείο είναι να καταλαβαίνει πότε η ψυχαγωγία συνοδεύεται από μια εμπορική σχέση.
Η διαφήμιση μπορεί να βρίσκεται μέσα στην παρέα
Μια διαφημιστική διακοπή έχει συνήθως ένα ευδιάκριτο όριο. Το πρόγραμμα σταματά, προβάλλεται ένα μήνυμα και ύστερα επιστρέφουμε σε αυτό που βλέπαμε.
Στο περιεχόμενο ενός δημιουργού, η προώθηση μπορεί να αποτελεί μέρος της ίδιας της αφήγησης. Το προϊόν βρίσκεται στο γραφείο του, χρησιμοποιείται κατά τη διάρκεια του παιχνιδιού ή παρουσιάζεται ως λύση σε ένα πρόβλημα που μόλις περιέγραψε.
Αυτό δεν σημαίνει ότι κάθε εμφάνιση προϊόντος είναι πληρωμένη. Ούτε ότι κάθε θετικό σχόλιο αποτελεί κρυφή διαφήμιση.
Σημαίνει ότι χρειάζονται πληροφορίες για να μπορούμε να ξεχωρίσουμε τις περιπτώσεις.
Το ίδιο το YouTube αναγνωρίζει διαφορετικές εμπορικές σχέσεις, όπως χορηγίες και προωθητικές αναφορές. Όταν ο δημιουργός δηλώνει ότι το βίντεο περιλαμβάνει τέτοιο περιεχόμενο, η πλατφόρμα εμφανίζει σχετική ένδειξη στην αρχή του.
Η ένδειξη έχει αξία. Το επόμενο ερώτημα είναι αν ο θεατής την πρόσεξε και αν κατάλαβε τι σημαίνει.
Για ένα παιδί, μπορούμε να ξεκινήσουμε από μια απλή εξήγηση: «Μια εταιρεία μπορεί να έχει πληρώσει για να εμφανιστεί αυτό το προϊόν στο βίντεο».
Χωρίς δραματοποίηση. Χωρίς να χρειάζεται να διακόψουμε την απόλαυση για να κάνουμε διάλεξη.
Το ότι του αρέσει μπορεί να είναι αλήθεια
Εδώ χρειάζεται προσοχή και από εμάς τους μεγάλους.
Αν η πρώτη μας αντίδραση είναι «αυτά τα λέει επειδή πληρώνεται», δίνουμε μια απάντηση που μοιάζει οριστική, αλλά δεν εξηγεί αρκετά.
Ένας δημιουργός μπορεί να χρησιμοποιεί ένα προϊόν, να το εκτιμά και παράλληλα να αμείβεται για την παρουσίασή του. Η εμπορική συνεργασία δεν αποδεικνύει από μόνη της ότι η γνώμη του είναι ψεύτικη.
Μας δίνει, όμως, μια πληροφορία που πρέπει να συνεκτιμήσουμε.
Θα θέλαμε να γνωρίζουμε αν του δόθηκε δωρεάν η συσκευή. Αν υπάρχει αμοιβή. Αν ένας σύνδεσμος αγοράς συνδέεται με προμήθεια. Αν παρουσιάζονται και περιορισμοί ή μόνο πλεονεκτήματα.
Η διαφάνεια επιτρέπει να αξιολογήσουμε μια σύσταση με περισσότερα στοιχεία.
Αυτό είναι χρήσιμο να μάθει το παιδί. Μπορεί να συνεχίσει να απολαμβάνει τον δημιουργό και συγχρόνως να καταλαβαίνει πώς χρηματοδοτείται το περιεχόμενό του.
Η συνδρομή χωρίς διαφημίσεις δεν αφαιρεί κάθε εμπορικό μήνυμα
Υπάρχει και μια παρανόηση που αφορά ολόκληρη την οικογένεια.
Πληρώνουμε μια συνδρομή χωρίς διαφημίσεις και θεωρούμε ότι αφαιρέσαμε τη διαφήμιση από την εμπειρία. Στο YouTube, όμως, οι χορηγικές αναφορές που ενσωματώνει ο ίδιος ο δημιουργός μπορούν να παραμένουν και για συνδρομητές Premium. Η ίδια η πλατφόρμα το διευκρινίζει.
Άρα το «δεν εμφανίστηκε διαφημιστικό πριν από το βίντεο» δεν αρκεί για να χαρακτηρίσουμε το περιεχόμενο απαλλαγμένο από εμπορικές σχέσεις.
Αξίζει να το καταλάβουμε πρώτα εμείς. Διαφορετικά, μπορεί να πιστεύουμε ότι έχουμε λύσει ένα ζήτημα που απλώς άλλαξε μορφή.
Τι ακριβώς θέλει να αγοράσει;
Όταν το παιδί ζητήσει κάτι που είδε, η συζήτηση μπορεί να ξεκινήσει από το ίδιο το αντικείμενο.
Τι κάνει αυτό το χειριστήριο που δεν κάνει το δικό μας; Το ψηφιακό αντικείμενο αλλάζει τη λειτουργία του παιχνιδιού ή μόνο την εμφάνιση του χαρακτήρα; Το πακέτο περιλαμβάνει κάτι συγκεκριμένο ή μια πιθανότητα να αποκτηθεί κάτι;
Και, κυρίως: τι του άρεσε;
Μπορεί να του άρεσε το σχέδιο. Μπορεί να θέλει να παίξει με φίλους που το έχουν ήδη. Μπορεί να του φάνηκε ενδιαφέρον επειδή παρουσιάστηκε μέσα σε ένα διασκεδαστικό βίντεο.
Δεν χρειάζεται να αποφασίσουμε εκ των προτέρων ποια εξήγηση ισχύει.
Η ερώτηση «τι σου άρεσε σε αυτό;» ανοίγει περισσότερο χώρο από το «πάλι κάτι σου έβαλαν να αγοράσεις».
Και μας επιτρέπει να συζητήσουμε την επιθυμία χωρίς να κάνουμε το παιδί να απολογείται επειδή του άρεσε ένα προϊόν.
Για την ελληνική οικογένεια, χρειάζεται και μετάφραση
Ένα παιδί μπορεί να παρακολουθεί με άνεση ένα αγγλόφωνο gaming βίντεο, επειδή γνωρίζει το παιχνίδι και αναγνωρίζει τη δράση στην οθόνη.
Αυτό δεν μας επιτρέπει να υποθέσουμε ότι καταλαβαίνει εξίσου καλά όρους όπως «sponsored», «affiliate» ή «paid promotion».
Οι λέξεις αυτές περιγράφουν τη σχέση πίσω από το περιεχόμενο. Δεν είναι απαραίτητες για να παρακολουθήσει κάποιος μια πίστα, αλλά είναι σημαντικές για να αξιολογήσει την πρόταση αγοράς που ακολουθεί.
Μπορούμε να τις εξηγήσουμε όταν εμφανιστούν:
«Χορηγία σημαίνει ότι υπάρχει εμπορική υποστήριξη».
«Αυτός ο σύνδεσμος μπορεί να δίνει στον δημιουργό προμήθεια αν γίνει αγορά».
Για κάθε συγκεκριμένο βίντεο, βέβαια, κοιτάμε τι δηλώνεται πραγματικά. Ένας εκπτωτικός κωδικός από μόνος του δεν μας λέει όλες τις λεπτομέρειες μιας συμφωνίας.
Η ευθύνη δεν χωράει ολόκληρη στον γονιό
Είναι εύκολο κάθε συζήτηση για τα παιδιά και την τεχνολογία να καταλήγει στην ίδια απαίτηση: ο γονιός πρέπει να προσέχει περισσότερο.
Να βλέπει όλα τα βίντεο. Να γνωρίζει κάθε δημιουργό. Να καταλαβαίνει κάθε εμπορικό μηχανισμό.
Αυτό δεν είναι επαρκές μοντέλο προστασίας.
Η UNICEF, στην εργαλειοθήκη της για τα δικαιώματα των παιδιών και το ψηφιακό marketing, απευθύνεται σε εταιρείες, διαφημιστικές επιχειρήσεις και πλατφόρμες. Αντιμετωπίζει τον σεβασμό των παιδιών ως ευθύνη που πρέπει να ενσωματώνεται στις εμπορικές πρακτικές.
Αντίστοιχα, το YouTube απαιτεί από τους δημιουργούς να δηλώνουν πληρωμένες προωθήσεις και άλλες σχετικές εμπορικές σχέσεις, ώστε να διευκολύνεται η ενημέρωση των θεατών.
Από εκεί και πέρα, η editorial θέση είναι σαφής: ένα εμπορικό μήνυμα που απευθύνεται σε παιδιά πρέπει να αναγνωρίζεται εύκολα ως εμπορικό.
Θα ήθελα την ενημέρωση ευδιάκριτη, κατανοητή και κοντά στη στιγμή της προώθησης. Η οικογενειακή συζήτηση έχει αξία, αλλά δεν μπορεί να υποκαταστήσει τον υπεύθυνο σχεδιασμό και την ειλικρινή παρουσίαση.
Μπορούμε να το συζητήσουμε χωρίς να γίνουμε ανακριτές
Δεν χρειάζεται κάθε βίντεο να μετατρέπεται σε μάθημα.
Μια φορά μπορούμε να σταθούμε στην ένδειξη χορηγίας. Μια άλλη να κοιτάξουμε μαζί την περιγραφή. Όταν προκύψει αίτημα αγοράς, να δούμε την πραγματική τιμή και τι ακριβώς περιλαμβάνει.
Μερικές ερωτήσεις αρκούν:
«Μας είπε αν συνεργάζεται με την εταιρεία;»
«Ποιο είναι το πλεονέκτημα που μας έδειξε;»
«Υπάρχει κάτι που θα ήθελες να μάθεις πριν το αγοράσουμε;»
«Θα το ήθελες και αν δεν το χρησιμοποιούσε εκείνος;»
Η τελευταία ερώτηση δεν χρειάζεται να λειτουργήσει ως παγίδα. Είναι χρήσιμη και για εμάς.
Πόσες δικές μας αγορές ξεκίνησαν από έναν reviewer, ένα unboxing ή μια ενθουσιώδη παρουσίαση; Πόσες φορές εξετάσαμε την εμπορική σχέση με την ίδια προσοχή που ζητάμε από το παιδί;
Η συζήτηση γίνεται πιο ειλικρινής όταν αναγνωρίζουμε ότι όλοι χρειαζόμαστε κριτήρια.
Το «θα το ξαναδούμε αύριο» μπορεί να είναι μια καλή συμφωνία
Δεν είναι απαραίτητο να αποφασίζουμε για μια αγορά όσο παίζει ακόμη το βίντεο.
Μπορούμε να κρατήσουμε το προϊόν σε μια λίστα, να ελέγξουμε την τιμή και να επιστρέψουμε αργότερα. Να συγκρίνουμε μια δεύτερη παρουσίαση. Να δούμε αν υπάρχει ήδη κάτι στο σπίτι που καλύπτει την ίδια ανάγκη.
Αυτό αποτελεί μια πρακτική πρόταση οικογενειακής διαχείρισης, όχι εγγυημένη συνταγή αλλαγής συμπεριφοράς.
Δίνει, όμως, χρόνο να ξεχωρίσουμε το ενδιαφέρον για την αγορά από τον ενθουσιασμό της στιγμής.
Και επιτρέπει στο «όχι» ή στο «όχι τώρα» να συνοδεύεται από εξήγηση: υπάρχει συγκεκριμένος προϋπολογισμός, η αγορά δεν προσφέρει αυτό που νομίζαμε ή προηγείται κάτι άλλο.
Να κρατήσουμε την απόλαυση και να προσθέσουμε επίγνωση
Το παιδί δεν χρειάζεται να αντιμετωπίζει κάθε δημιουργό με καχυποψία. Μπορεί να γελάει με τα αστεία του, να μαθαίνει τεχνικές και να περιμένει το επόμενο βίντεο.
Χρειάζεται, σταδιακά και με εξηγήσεις που καταλαβαίνει, να αναγνωρίζει ότι γύρω από αυτή την εμπειρία λειτουργεί και μια αγορά.
Ότι μια σύσταση μπορεί να είναι ειλικρινής και εμπορική ταυτόχρονα. Ότι μια έκπτωση δεν δημιουργεί από μόνη της ανάγκη. Ότι το προϊόν που ταιριάζει στον δημιουργό δεν ταιριάζει υποχρεωτικά στον θεατή.
Και ότι μπορεί να απολαμβάνει ένα βίντεο χωρίς να αγοράσει τίποτα από όσα εμφανίζονται μέσα του.
Την επόμενη φορά, λοιπόν, που θα ακούσουμε «το έχει κι αυτός», έχουμε μια καλή αφορμή να καθίσουμε λίγο δίπλα στο παιδί.
Να δούμε τι του άρεσε. Να καταλάβουμε τι παρουσιάζεται. Και να ρωτήσουμε μαζί:
Αυτή τη στιγμή μάς δείχνει πώς παίζει — και τι άλλο μάς ζητά να κάνουμε;
Η Apple είναι μόνο η αρχή.
Ειδήσεις, αναλύσεις, οδηγοί, τεχνολογία και podcasts. Μείνετε κοντά στην κοινότητα του AppleWorldHellas και μη χάνετε όσα αξίζουν την προσοχή σας.
Ακολουθήστε μας στο Google Search ↗
Βρείτε μας στα κοινωνικά δίκτυα
🎙️ AppleWorldHellas Podcast
Οι ιστορίες και οι εξελίξεις της Apple, με συζήτηση, άποψη και τη δική μας ματιά.
