«Πάλι δεν το βρίσκεις; Εδώ είναι».
Το λέμε και δείχνουμε την οθόνη. Ένα μικρό εικονίδιο στη γωνία. Τρεις τελείες. Μια επιλογή που εμφανίζεται μόνο αφού σύρεις προς τα αριστερά. Για εμάς είναι προφανές, επειδή ξέρουμε ήδη πού βρίσκεται.
Ο άνθρωπος δίπλα μας χαμογελά αμήχανα και απαντά: «Δεν τα πάω καλά εγώ με αυτά».
Και κάπως έτσι η συζήτηση τελειώνει πριν εξετάσουμε την εφαρμογή.
Δεν ρωτήσαμε αν το κουμπί ήταν ορατό. Αν η ονομασία του εξηγούσε τι κάνει. Αν η ίδια λειτουργία βρισκόταν χθες σε άλλο σημείο. Αν υπήρχε κάποια ένδειξη ότι η οθόνη έκρυβε περισσότερες επιλογές.
Αποφασίσαμε ότι ο άνθρωπος δυσκολεύεται με την τεχνολογία. Τον βοηθήσαμε να ολοκληρώσει τη διαδικασία και αφήσαμε τον σχεδιασμό έξω από την κριτική.
Το αυτονόητο είναι συχνά κάτι που έχουμε ήδη μάθει
Αν χρησιμοποιείς καθημερινά ένα iPhone, πιθανότατα γνωρίζεις κινήσεις που δεν χρειάζεται πια να σκεφτείς. Πατάς παρατεταμένα, σύρεις, αναγνωρίζεις σύμβολα και περιμένεις συγκεκριμένες αντιδράσεις.
Αυτή η εξοικείωση είναι πραγματική δεξιότητα. Δεν αποτελεί όμως απόδειξη ότι κάθε άνθρωπος θα καταλάβει την ίδια οθόνη χωρίς βοήθεια.
Για κάποιον που συναντά πρώτη φορά μια εφαρμογή, ένα εικονίδιο μπορεί να είναι απλώς ένα σχήμα. Το παρατεταμένο πάτημα δεν ανακοινώνεται πάντα. Μια λειτουργία πίσω από μια χειρονομία μπορεί να μην αφήνει κανένα ορατό ίχνος της ύπαρξής της.
Όταν λοιπόν λέμε «είναι πολύ εύκολο», αξίζει να προσθέτουμε νοητά: «αφού μάθεις πώς γίνεται».
Η διαφορά έχει σημασία. Μας επιτρέπει να αναγνωρίσουμε την εμπειρία μας χωρίς να μετατρέπουμε την απουσία της σε ελάττωμα του άλλου.
Η καθαρή οθόνη χρειάζεται να παραμένει κατανοητή
Μου αρέσουν οι προσεγμένες εφαρμογές. Η καλή τυπογραφία, ο χώρος ανάμεσα στα στοιχεία, η οικονομία στις επιλογές. Η αισθητική έχει αξία και επηρεάζει το πώς θέλουμε να χρησιμοποιούμε ένα προϊόν.
Υπάρχει όμως μια ερώτηση που πρέπει να ακολουθεί το «πόσο όμορφο είναι»: τι μπορεί να κάνει κάποιος μόλις το ανοίξει;
Αν αφαιρέσουμε τις λέξεις, μικρύνουμε τα χειριστήρια και μεταφέρουμε τις βασικές λειτουργίες σε κρυφά μενού, η οθόνη μπορεί να δείχνει πιο ήσυχη. Η εργασία του χρήστη ίσως γίνει δυσκολότερη.
Το αποτέλεσμα φαίνεται καθαρό στο στιγμιότυπο παρουσίασης. Στην πράξη, κάποιος ψάχνει πώς θα αποθηκεύσει το αρχείο του.
Η απλότητα χρειάζεται να αξιολογείται και από τη διαδρομή μέχρι την ολοκλήρωση μιας ενέργειας. Πόσα πράγματα πρέπει να ανακαλύψεις; Πόσα να θυμάσαι; Πόσο εύκολα καταλαβαίνεις ότι βρίσκεσαι στο σωστό σημείο;
Η προσβασιμότητα αφορά πραγματικά εμπόδια
Το W3C, μέσα από την πρωτοβουλία του για την προσβασιμότητα του Ιστού, περιγράφει απαιτήσεις και καθοδήγηση για κατανοητό περιεχόμενο, προβλέψιμη λειτουργία, επαρκή χρόνο και βοήθεια στην αποφυγή ή διόρθωση λαθών. Το έργο του για τη γνωστική προσβασιμότητα εστιάζει ειδικά στις ανάγκες ανθρώπων με γνωστικές και μαθησιακές αναπηρίες.
Αυτές οι ανάγκες αξίζουν να αντιμετωπίζονται αυτοτελώς. Δεν χρειάζεται να τις εξισώνουμε με τη στιγμιαία σύγχυση οποιουδήποτε χρήστη για να αναγνωρίσουμε τη σημασία τους.
Παράλληλα, η σχεδιαστική ερώτηση που προκύπτει είναι χρήσιμη για κάθε προϊόν: ποια εμπόδια δημιουργεί η ίδια η διεπαφή;
Η δυσκολία στο πάτημα ενός κουμπιού έχει επίσης συγκεκριμένη τεχνική διάσταση. Οι WCAG 2.2 περιλαμβάνουν κριτήριο για το ελάχιστο μέγεθος των στόχων αλληλεπίδρασης ή την επαρκή απόσταση μεταξύ τους, με προβλεπόμενες εξαιρέσεις. Ο σκοπός είναι να διευκολύνεται η ενεργοποίησή τους και να περιορίζεται το πάτημα γειτονικών στοιχείων κατά λάθος.
Άρα το «πάτησες πάλι δίπλα» μπορεί να είναι και αφορμή να κοιτάξουμε πόσο μικρός ήταν ο στόχος.
Η οικογενειακή τεχνική υποστήριξη έχει ένα όριο
Σε πολλές οικογένειες υπάρχει εκείνος που «ξέρει από αυτά». Ο άνθρωπος που θα κατεβάσει το έγγραφο, θα βρει την επιλογή, θα εξηγήσει τη νέα οθόνη.
Η βοήθεια είναι πολύτιμη. Όμως μια βασική ψηφιακή διαδικασία δεν θα έπρεπε να προϋποθέτει ότι υπάρχει πάντα διαθέσιμος ένας συγγενής που γνωρίζει τη διαδρομή.
Σκεφτείτε μια υποθετική περίπτωση: ένας άνθρωπος θέλει να κατεβάσει μια βεβαίωση. Έχει συμπληρώσει σωστά τα στοιχεία, αλλά το τελικό κουμπί βρίσκεται χαμηλότερα στην οθόνη, χωρίς σαφή ένδειξη ότι χρειάζεται κύλιση. Ή η ενέργεια ονομάζεται με έναν όρο που καταλαβαίνει ο φορέας, αλλά δεν αναγνωρίζει ο πολίτης.
Το να παραδώσει το κινητό σε κάποιον άλλον λύνει τη συγκεκριμένη εκκρεμότητα. Δεν μας λέει αν η διαδικασία ήταν καλά σχεδιασμένη.
Κι όταν η εξυπηρέτηση απαιτεί προσωπικά έγγραφα ή ευαίσθητες πληροφορίες, η δυνατότητα να ενεργείς μόνος σου αποκτά επιπλέον βάρος. Η κατανοητή οθόνη γίνεται μέρος της αυτονομίας σου.
Η βοήθεια πρέπει να μπορεί να βρεθεί
Ακόμη και μια καλή εφαρμογή θα συναντήσει χρήστες που χρειάζονται υποστήριξη. Το ερώτημα είναι τι συμβαίνει εκείνη τη στιγμή.
Υπάρχει σαφής εξήγηση; Είναι κατανοητό το μήνυμα σφάλματος; Μπορεί ο χρήστης να επιστρέψει χωρίς να χάσει όσα συμπλήρωσε; Βρίσκει τη βοήθεια εκεί όπου την είχε βρει πριν;
Το κριτήριο «Consistent Help» των WCAG 2.2 αφορά τη σταθερή σχετική σειρά ορισμένων μηχανισμών βοήθειας όταν επαναλαμβάνονται σε ένα σύνολο ιστοσελίδων. Δεν απαιτεί να υπάρχει ανθρώπινη υποστήριξη παντού και πάντοτε. Αναγνωρίζει όμως ότι η συνέπεια διευκολύνει τον εντοπισμό της βοήθειας όταν αυτή παρέχεται.
Η δική μου απαίτηση από ένα ψηφιακό προϊόν είναι απλή: όταν κολλήσω, να υπάρχει ένας κατανοητός τρόπος να συνεχίσω.
Ένα μήνυμα «Κάτι πήγε στραβά» δεν αρκεί όταν δεν εξηγεί τι μπορώ να κάνω μετά.
Κάθε νέα έκδοση μάς ζητά να ξαναμάθουμε κάτι
Η αλλαγή μιας διεπαφής μπορεί να έχει καλούς λόγους. Νέες δυνατότητες, καλύτερη οργάνωση, αντιμετώπιση παλιών προβλημάτων. Η εξέλιξη χρειάζεται χώρο.
Χρειάζεται όμως να αναγνωρίζουμε και το κόστος της εκμάθησης.
Ο χρήστης που είχε μάθει πού βρίσκεται μια λειτουργία έχει ήδη επενδύσει χρόνο. Αν τη μετακινήσουμε, καλό είναι να του δώσουμε έναν τρόπο να προσανατολιστεί. Μια σαφή ένδειξη, μια σύντομη εξήγηση, μια ονομασία που διατηρεί τη συνέχεια.
Αν μια εφαρμογή αλλάξει τη διαδρομή και ο άνθρωπος χαθεί, δεν είναι αυτονόητο ότι «δεν προσέχει». Μπορεί να ακολουθεί με ακρίβεια όσα του μάθαμε στην προηγούμενη έκδοση.
Αυτό αφορά και την τεχνολογική δημοσιογραφία. Όταν παρουσιάζουμε έναν ανασχεδιασμό, αξίζει να εξετάζουμε πώς ολοκληρώνονται οι συνηθισμένες εργασίες. Η πρώτη εικόνα είναι μόνο ένα μέρος της αξιολόγησης.
Και εμείς, ως άνθρωποι που βοηθάμε;
Δεν ελέγχουμε τον σχεδιασμό κάθε εφαρμογής. Ελέγχουμε όμως τον τρόπο με τον οποίο μιλάμε σε κάποιον που δυσκολεύεται.
Μπορούμε να ρωτήσουμε «σε ποιο σημείο κόλλησες;» και να τον αφήσουμε να μας δείξει. Να εξηγήσουμε τη λογική της διαδρομής, αντί να εκτελέσουμε γρήγορα δέκα κινήσεις και να του επιστρέψουμε μια ολοκληρωμένη διαδικασία.
Μπορούμε επίσης να αναγνωρίσουμε ότι μια επιλογή είναι πράγματι δύσκολο να βρεθεί.
Το «ναι, το έχουν βάλει σε περίεργο σημείο» είναι μερικές φορές ακριβέστερο από το «μα σου το έδειξα χθες».
Δεν σημαίνει ότι κάθε δυσκολία οφείλεται αποκλειστικά στην εφαρμογή. Η εξάσκηση και η εξοικείωση έχουν τη θέση τους. Σημαίνει ότι πριν κρίνουμε τον χρήστη, οφείλουμε να εξετάσουμε και το εργαλείο.
Ο άνθρωπος που δεν βρίσκει το κουμπί μάς δίνει μια πληροφορία για την εμπειρία του προϊόντος.
Ας μην την προσπερνάμε τόσο γρήγορα, πατώντας το εμείς.
Η Apple είναι μόνο η αρχή.
Ειδήσεις, αναλύσεις, οδηγοί, τεχνολογία και podcasts. Μείνετε κοντά στην κοινότητα του AppleWorldHellas και μη χάνετε όσα αξίζουν την προσοχή σας.
Ακολουθήστε μας στο Google Search ↗
Βρείτε μας στα κοινωνικά δίκτυα
🎙️ AppleWorldHellas Podcast
Οι ιστορίες και οι εξελίξεις της Apple, με συζήτηση, άποψη και τη δική μας ματιά.
