Το ψηφιακό πορτοφόλι υπόσχεται να μας επιτρέπει να μοιραζόμαστε λιγότερα προσωπικά δεδομένα. Η μεγάλη δοκιμασία θα είναι αν καταλαβαίνουμε τι δίνουμε, σε ποιον και για ποιον λόγο.
Βγάζεις το κινητό, ανοίγεις την εφαρμογή, επιβεβαιώνεις την πρόσβαση και εμφανίζεις το έγγραφο. Μια διαδικασία που κάποτε απαιτούσε αναζήτηση στο πορτοφόλι, φωτοτυπίες ή επίσκεψη σε κάποια υπηρεσία χωρά πλέον σε λίγα αγγίγματα.
Για όσους ζούμε στην Ελλάδα, αυτή η αλλαγή έχει ήδη αρχίσει να γίνεται καθημερινότητα. Το Gov.gr Wallet επιτρέπει τη δημιουργία και αποθήκευση ψηφιακών εγγράφων, όπως η ταυτότητα και η άδεια οδήγησης. Τα συγκεκριμένα ψηφιακά έγγραφα είναι ισάξια με τα έντυπα για νόμιμη χρήση εντός της ελληνικής επικράτειας, αλλά δεν αποτελούν διεθνή ταξιδιωτικά έγγραφα. wallet.gov.gr
Η ευκολία είναι πραγματική. Και η αξία της γίνεται ιδιαίτερα αισθητή σε μια χώρα όπου η σχέση με τη γραφειοκρατία έχει συχνά συνδεθεί με αναμονή, επαναλαμβανόμενες διαδικασίες και χαμένο χρόνο.
Όμως η επόμενη φάση της ψηφιακής ταυτότητας φέρνει ένα βαθύτερο ερώτημα. Όταν το κινητό μας αρχίσει να αποδεικνύει περισσότερα πράγματα για εμάς, θα καταλαβαίνουμε κάθε φορά ποια πληροφορία μεταφέρεται στην άλλη πλευρά;
Θα γνωρίζουμε αν μια υπηρεσία χρειάζεται να επιβεβαιώσει ποιοι είμαστε ή απλώς ότι πληρούμε μια προϋπόθεση; Θα μπορούμε να ξεχωρίσουμε ένα απαραίτητο αίτημα από ένα υπερβολικό; Και θα έχουμε τον χρόνο, τη σαφήνεια και την πραγματική δυνατότητα να αρνηθούμε;
Η Ευρωπαϊκή Ένωση προχωρά στη δημιουργία ενός κοινού πλαισίου για τα Ευρωπαϊκά Πορτοφόλια Ψηφιακής Ταυτότητας. Σύμφωνα με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, τα κράτη-μέλη πρέπει να διαθέσουν πορτοφόλια έως το τέλος του 2026. Πρόκειται για ένα πλαίσιο ταυτοποίησης και διαχείρισης ψηφιακών διαπιστευτηρίων για δημόσιες και ιδιωτικές υπηρεσίες, με προοπτική χρήσης σε ολόκληρη την ΕΕ. Αυτό δεν σημαίνει ότι όλες οι υπηρεσίες θα υποστηρίζονται παντού από την πρώτη ημέρα, ούτε ότι το σημερινό Gov.gr Wallet ταυτίζεται αυτομάτως με κάθε λειτουργία του ευρωπαϊκού συστήματος.
Η πιο ενδιαφέρουσα υπόσχεση αυτής της μετάβασης βρίσκεται στην ιδέα ότι μπορούμε να αποδεικνύουμε περισσότερα, αποκαλύπτοντας λιγότερα.
Ας πάρουμε ένα απλό παράδειγμα. Μια υπηρεσία χρειάζεται να γνωρίζει ότι είσαι άνω των 18 ετών. Για να απαντηθεί αυτή η ερώτηση, δεν χρειάζεται κατ’ ανάγκη να παραδοθούν το ονοματεπώνυμό σου, η πλήρης ημερομηνία γέννησης και όλα τα υπόλοιπα στοιχεία μιας ταυτότητας.
Χρειάζεται μια αξιόπιστη επιβεβαίωση ότι η προϋπόθεση πληρούται.
Αυτό είναι το νόημα της επιλεκτικής αποκάλυψης: να κοινοποιείται το απαραίτητο μέρος μιας πληροφορίας, χωρίς να μεταφέρεται ολόκληρο το σύνολο δεδομένων από το οποίο προέρχεται. Ο Ευρωπαίος Επόπτης Προστασίας Δεδομένων χρησιμοποιεί ακριβώς την επαλήθευση ηλικίας ως παράδειγμα μιας διαδικασίας που μπορεί να πραγματοποιείται χωρίς αποκάλυψη της πλήρους ταυτότητας του χρήστη.
Αυτή είναι μια ουσιαστική βελτίωση σε σχέση με τη λογική «στείλε μας μια φωτογραφία της ταυτότητάς σου». Μπορεί να περιορίσει την περιττή κυκλοφορία προσωπικών στοιχείων και να αλλάξει τον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβανόμαστε την απόδειξη ενός δικαιώματος ή μιας ιδιότητας.
Αρκεί, όμως, να εφαρμοστεί με τρόπο που καταλαβαίνει ο άνθρωπος που κρατά το κινητό.
Εδώ αρχίζει η πραγματική δοκιμασία.
Μια εφαρμογή μπορεί να διαθέτει ισχυρή κρυπτογράφηση, πιστοποιημένες διαδικασίες και λεπτομερείς δικλίδες ασφαλείας. Ο χρήστης, όμως, συναντά όλα αυτά μέσα από μια οθόνη. Εκεί θα δει ένα αίτημα. Εκεί θα αποφασίσει. Εκεί θα πρέπει να καταλάβει τι συμβαίνει.
Αν η οθόνη γράφει απλώς «Επιτρέπετε την κοινοποίηση των στοιχείων σας;», έχει μείνει αναπάντητο το βασικό ερώτημα: ποιων στοιχείων;
Αν εμφανίζει μια μεγάλη λίστα με δυσνόητους όρους, η πληροφορία μπορεί να υπάρχει τυπικά, αλλά να παραμένει πρακτικά απρόσιτη.
Και αν το κουμπί αποδοχής είναι ο εύκολος δρόμος για να ολοκληρωθεί μια διαδικασία, ενώ η άρνηση οδηγεί σε αδιέξοδο, χρειάζεται να εξετάσουμε πόσο ουσιαστική είναι η επιλογή.
Αυτά είναι ερωτήματα σχεδιασμού και ευθύνης. Δεν αποτελούν απόδειξη ότι κάθε ψηφιακό πορτοφόλι θα λειτουργεί προβληματικά. Αποτελούν κριτήρια με τα οποία αξίζει να αξιολογήσουμε την εφαρμογή του.
Στο AppleWorldHellas συζητάμε συχνά για την ποιότητα μιας εμπειρίας χρήσης. Για το πόσο εύκολα ανοίγει μια εφαρμογή, πόσο γρήγορα ολοκληρώνεται μια εργασία, πόσο φυσικά λειτουργεί μια συσκευή.
Στην ψηφιακή ταυτότητα, η ποιότητα της εμπειρίας χρειάζεται να περιλαμβάνει και κάτι ακόμη: να ξέρεις τι έκανες.
Η ταχύτητα έχει αξία όταν συνοδεύεται από κατανόηση. Μια διαδικασία που ολοκληρώνεται σε δύο δευτερόλεπτα μπορεί να είναι εντυπωσιακή. Αν όμως ο χρήστης δεν γνωρίζει τι κοινοποίησε, αυτά τα δύο δευτερόλεπτα δεν αρκούν για να μιλήσουμε για πραγματικό έλεγχο.
Η ασφαλής πρόσβαση στο πορτοφόλι και η αναγκαία έκταση μιας κοινοποίησης είναι δύο διαφορετικά ζητήματα. Το ότι επιβεβαίωσα με ασφάλεια πως είμαι ο κάτοχος της συσκευής δεν εξηγεί από μόνο του γιατί μια υπηρεσία ζητά συγκεκριμένα δεδομένα.
Μπορώ να εγκρίνω με απολύτως ασφαλή τρόπο ένα αίτημα που δεν έχω καταλάβει.
Γι’ αυτό η συζήτηση δεν μπορεί να σταματήσει στο αν το σύστημα προστατεύεται από μη εξουσιοδοτημένη πρόσβαση. Χρειάζεται να φτάσει και στο τι επιτρέπεται να ζητούν οι εξουσιοδοτημένοι παραλήπτες.
Ο Ευρωπαίος Επόπτης Προστασίας Δεδομένων επισημαίνει τον κίνδυνο υπηρεσιών που ζητούν περισσότερα δεδομένα από όσα χρειάζονται. Επισημαίνει επίσης ότι η προστασία από την περιττή αποκάλυψη και τη σύνδεση διαφορετικών συναλλαγών απαιτεί συγκεκριμένες αρχιτεκτονικές επιλογές. Η επιλεκτική αποκάλυψη είναι σημαντική, αλλά η συνολική ιδιωτικότητα εξαρτάται από τον σχεδιασμό ολόκληρου του συστήματος.
Με απλά λόγια, η δυνατότητα να μοιραζόμαστε λιγότερα χρειάζεται να συνοδεύεται από υπηρεσίες που ζητούν λιγότερα.
Δεν είναι λογικό να αναθέτουμε σε κάθε πολίτη τον ρόλο του ειδικού στην προστασία δεδομένων. Ένας γονιός που προσπαθεί να ολοκληρώσει μια αίτηση, ένας ηλικιωμένος που χρησιμοποιεί για πρώτη φορά μια ψηφιακή υπηρεσία ή ένας εργαζόμενος που βιάζεται δεν πρέπει να αποκωδικοποιεί τεχνικούς όρους για να προστατευτεί.
Η οθόνη οφείλει να εξηγεί καθαρά ποιος ζητά την πληροφορία, τι ακριβώς ζητά και για ποια διαδικασία. Και το αίτημα οφείλει να έχει περιοριστεί πριν φτάσει στον χρήστη.
Υπάρχει επίσης μια λεπτή διαφορά ανάμεσα στο «επιβεβαιώνω ότι δικαιούσαι κάτι» και στο «μαθαίνω ποιος είσαι».
Αυτές οι δύο πράξεις δεν χρειάζεται πάντα να συμπίπτουν.
Αν ένα ψηφιακό πορτοφόλι μπορεί να αποδείξει μια ιδιότητα χωρίς πλήρη ταυτοποίηση, τότε δημιουργείται η ευκαιρία για υπηρεσίες που λειτουργούν με λιγότερη προσωπική πληροφορία. Το editorial ερώτημα είναι αν θα αξιοποιήσουμε αυτή την ευκαιρία ή αν θα συνεχίσουμε να θεωρούμε αυτονόητη τη συλλογή στοιχείων επειδή είναι εύκολη.
Εδώ βρίσκεται και μια σημαντική διάσταση για τις οικογένειες. Η επαλήθευση ηλικίας μπορεί να έχει θέση στην προστασία των παιδιών στο διαδίκτυο. Η συζήτηση, όμως, χρειάζεται να εξετάζει ταυτόχρονα την αποτελεσματικότητα και την ιδιωτικότητα: ποια προϋπόθεση αποδεικνύεται, ποια δεδομένα κοινοποιούνται και τι μπορεί να μάθει η υπηρεσία για τον χρήστη.
Η προστασία των παιδιών αξίζει συστήματα σχεδιασμένα με προσοχή. Η επίκλησή της δεν αρκεί από μόνη της για να εξηγήσει οποιοδήποτε αίτημα προσωπικών δεδομένων.
Το ευρωπαϊκό πλαίσιο προβλέπει επίσης ότι η χρήση του πορτοφολιού είναι προαιρετική και περιλαμβάνει δυνατότητες ελέγχου, όπως ιστορικό συναλλαγών και πίνακα διαχείρισης. Αυτές είναι σημαντικές βάσεις για λογοδοσία και ενημέρωση. Η πρακτική τους αξία θα κριθεί από το πόσο εύκολα μπορεί ο χρήστης να τις αξιοποιήσει και από τις εναλλακτικές που θα έχει στη διάθεσή του.
Διότι μια επιλογή χρειάζεται να παραμένει επιλογή και στην καθημερινότητα.
Αυτό είναι ιδιαίτερα σημαντικό για ανθρώπους που δεν διαθέτουν συμβατή συσκευή, δεν αισθάνονται άνετα με την τεχνολογία ή απλώς προτιμούν διαφορετικό τρόπο συναλλαγής. Η ψηφιακή πρόοδος έχει μεγαλύτερη αξία όταν διευκολύνει τη συμμετοχή, χωρίς να μετατρέπει την κατοχή ενός smartphone σε ανεπίσημη προϋπόθεση εξυπηρέτησης.
Η ταυτότητά μας, λοιπόν, μπορεί πράγματι να μετακομίσει στο κινητό με οφέλη. Λιγότερη ταλαιπωρία, ευκολότερες συναλλαγές και δυνατότητα περιορισμού των δεδομένων που παραδίδουμε.
Για να πετύχει αυτή η μετάβαση, όμως, πρέπει να αλλάξει και η καθημερινή μας σχέση με τα αιτήματα ταυτοποίησης.
Να πάψουμε να θεωρούμε αυτονόητο ότι κάθε υπηρεσία χρειάζεται να γνωρίζει τα πάντα. Να αρχίσουμε να ζητάμε σαφείς εξηγήσεις. Και να περιμένουμε από τους δημιουργούς των συστημάτων να κάνουν την περιορισμένη κοινοποίηση εύκολη, κατανοητή και συνηθισμένη.
Το καλύτερο ψηφιακό πορτοφόλι θα είναι εκείνο που μας βοηθά να αποδεικνύουμε ακριβώς ό,τι χρειάζεται για να συνεχίσουμε.
Και πριν πατήσουμε «Επιβεβαίωση», θα μας αφήνει να απαντήσουμε με σιγουριά σε μια απλή ερώτηση:
Τι ακριβώς έμαθε μόλις ο άλλος για εμένα;
Μείνετε συνδεδεμένοι με το AppleWorldHellas
Όλα τα νέα της Apple, οι αναλύσεις, οι οδηγοί και τα podcasts μας, σε ένα μέρος.
Ακολουθήστε μας στο Google Search ↗
Βρείτε μας και στις αγαπημένες σας πλατφόρμες
