Το μήνυμα βρίσκεται μπροστά μας εδώ και ώρα.

Γράφουμε μια πρόταση, τη σβήνουμε, ξεκινάμε ξανά. Θέλουμε να ζητήσουμε συγγνώμη, αλλά οι λέξεις βγαίνουν αμυντικές. Προσπαθούμε να εξηγήσουμε τι συνέβη και καταλήγουμε να δικαιολογούμαστε. Προσθέτουμε κάτι πιο ζεστό και μας φαίνεται υπερβολικό.

Κάποια στιγμή ανοίγουμε ένα εργαλείο τεχνητής νοημοσύνης.

«Βοήθησέ με να γράψω μια ειλικρινή συγγνώμη».

Η απάντηση έρχεται γρήγορα. Είναι προσεγμένη, ήρεμη, χωρίς τις αιχμές του πρώτου μας προσχεδίου. Αναγνωρίζει το λάθος, δείχνει κατανόηση και υπόσχεται ότι θα προσπαθήσουμε να κάνουμε τα πράγματα διαφορετικά.

Τη διαβάζουμε και σκεφτόμαστε: «Αυτό ήθελα να πω».

Ίσως πράγματι αυτό θέλαμε να πούμε.

Πριν πατήσουμε αποστολή, όμως, αξίζει μια δεύτερη ανάγνωση. Αυτή τη φορά με διαφορετικό ερώτημα:

Καταλαβαίνω και εννοώ όσα πρόκειται να στείλω;

Γιατί μια συγγνώμη μπορεί να διατυπωθεί καλύτερα με τη βοήθεια ενός εργαλείου. Η ευθύνη για το περιεχόμενό της εξακολουθεί να ανήκει σε εμάς.

Η δυσκολία στις λέξεις δεν αποδεικνύει έλλειψη συναισθήματος

Θέλω να ξεκινήσω από κάτι που θεωρώ δίκαιο.

Δεν εκφραζόμαστε όλοι με την ίδια ευκολία. Κάποιος μπορεί να έχει καταλάβει το λάθος του και να δυσκολεύεται να το γράψει. Να επικοινωνεί σε μια γλώσσα που δεν είναι η μητρική του. Να φοβάται ότι ο τόνος του θα παρεξηγηθεί. Να χρειάζεται υποστήριξη για να οργανώσει τη σκέψη του.

Η καλή πρόθεση δεν συνοδεύεται πάντοτε από καλή σύνταξη.

Άλλωστε, η βοήθεια στην προσωπική επικοινωνία προϋπήρχε της AI. Έχουμε ζητήσει από έναν φίλο να διαβάσει ένα δύσκολο μήνυμα. Έχουμε ρωτήσει αν μια φράση ακούγεται απότομη ή αν μια εξήγηση μοιάζει με δικαιολογία.

Δεν θα χαρακτήριζα αυτομάτως ανειλικρινή μια συγγνώμη επειδή κάποιος βοήθησε να γραφτεί.

Το κρίσιμο για μένα είναι πόσο συμμετέχει εκείνος που θα βάλει το όνομά του από κάτω. Τι σκέφτηκε, τι αναγνώρισε και ποια λόγια επέλεξε τελικά να υιοθετήσει.

Η επεξεργασία του ύφους έχει γίνει καθημερινή λειτουργία

Αυτή η δυνατότητα βρίσκεται πλέον μέσα στα εργαλεία που χρησιμοποιούμε για να γράφουμε.

Η Apple, για παράδειγμα, περιγράφει στα Writing Tools λειτουργίες αναδιατύπωσης, διόρθωσης και επιλογής διαφορετικού ύφους, όπως φιλικό ή επαγγελματικό, με περιορισμούς διαθεσιμότητας ανά συσκευή, γλώσσα και περιοχή. Πρόκειται για δυνατότητες επεξεργασίας κειμένου· η ύπαρξή τους δεν αποδεικνύει τίποτε για την ειλικρίνεια του ανθρώπου που τις χρησιμοποιεί. Apple Support (IE)

Το editorial ερώτημα αφορά τη δική μας επιλογή.

Μπορούμε να ζητήσουμε «βοήθησέ με να εκφράσω καθαρά αυτό που κατάλαβα».

Μπορούμε όμως να ζητήσουμε και «γράψε κάτι για να σταματήσει να είναι θυμωμένος μαζί μου».

Η διαφορά βρίσκεται ήδη στην πρόθεση με την οποία ανοίγουμε το εργαλείο.

Στη δεύτερη περίπτωση, ο άλλος κινδυνεύει να αντιμετωπιστεί σαν πρόβλημα που πρέπει να λυθεί με την κατάλληλη διατύπωση. Η συγγνώμη μετατρέπεται σε προσπάθεια να πετύχουμε μια συγκεκριμένη αντίδραση.

Αυτό αξίζει να το προσέξουμε, ανεξάρτητα από το ποιος έγραψε τις λέξεις.

Ποια ιστορία δώσαμε στη μηχανή;

Ας φανταστούμε ότι ζητάμε βοήθεια γράφοντας:

«Είχα μια δύσκολη μέρα, μίλησα λίγο απότομα και ο άλλος το πήρε πολύ προσωπικά».

Έχουμε ήδη παρουσιάσει τα γεγονότα με έναν συγκεκριμένο τρόπο. Η δική μας πίεση βρίσκεται στο προσκήνιο. Η συμπεριφορά μας περιγράφεται ως μικρή παρέκκλιση. Η αντίδραση του άλλου μοιάζει υπερβολική.

Ένα προσεγμένο τελικό μήνυμα δεν διορθώνει αυτομάτως αυτή την αφετηρία.

Μπορεί να έχουμε παραλείψει μια σημαντική λεπτομέρεια. Μπορεί η φράση μας να ήταν πολύ πιο βαριά. Μπορεί να έχει συμβεί ξανά. Μπορεί ακόμη να μην έχουμε ακούσει τι ακριβώς ενόχλησε τον άνθρωπο απέναντί μας.

Πριν ζητήσουμε καλύτερες λέξεις, ίσως χρειάζεται να περιγράψουμε με μεγαλύτερη ακρίβεια αυτό που κάναμε.

«Τον διέκοψα».

«Υποσχέθηκα κάτι και δεν ενημέρωσα ότι δεν θα το τηρήσω».

«Μίλησα για ένα προσωπικό του θέμα χωρίς να τον ρωτήσω».

Αυτές οι προτάσεις δεν είναι εντυπωσιακές. Μπορούν όμως να μας κρατήσουν κοντά στην πράξη για την οποία ζητάμε συγγνώμη.

Το «ακούγεται σωστό» δεν αρκεί

Ένα καλογραμμένο μήνυμα μπορεί να περιλαμβάνει προτάσεις που μας αρέσουν επειδή μας παρουσιάζουν όπως θα θέλαμε να είμαστε.

«Καταλαβαίνω απόλυτα πώς ένιωσες».

Το καταλαβαίνουμε; Μας το έχει εξηγήσει ο άλλος; Ή ακόμη προσπαθούμε να το ακούσουμε χωρίς να διακόπτουμε;

«Δεν θα ξανασυμβεί».

Έχουμε σκεφτεί τι θα κάνουμε διαφορετικά; Υπάρχει κάτι συγκεκριμένο που μπορούμε να αλλάξουμε ή απλώς θέλουμε πολύ να τελειώσει η ένταση;

«Θα κάνω ό,τι χρειαστεί».

Ξέρουμε τι σημαίνει αυτή η υπόσχεση;

Δεν θεωρώ ότι μια συγγνώμη χρειάζεται να είναι τέλεια. Θα προτιμούσα, όμως, μια πιο περιορισμένη πρόταση που μπορούμε να υποστηρίξουμε από μια γενναιόδωρη δέσμευση που στείλαμε επειδή έμοιαζε κατάλληλη.

Όταν πατάμε αποστολή, οι υποσχέσεις του προσχεδίου γίνονται δικές μας υποσχέσεις.

Το «μου το πρότεινε το AI» δεν μας απαλλάσσει από όσα επιλέξαμε να πούμε.

Ο άλλος δεν οφείλει να απαντήσει όπως περιμέναμε

Υπάρχει μια ακόμη παγίδα στην αναζήτηση της ιδανικής διατύπωσης: να περιμένουμε ότι θα φέρει και το ιδανικό αποτέλεσμα.

Γράψαμε ήρεμα. Αποφύγαμε τις δικαιολογίες. Το μήνυμα είναι ευγενικό. Άρα ο άλλος πρέπει να το δεχτεί.

Δεν λειτουργούν έτσι οι σχέσεις.

Ο άνθρωπος απέναντί μας μπορεί να χρειάζεται χρόνο. Μπορεί να θέλει διευκρινίσεις. Μπορεί να μην είναι έτοιμος να συνεχίσει την κουβέντα. Μπορεί να θεωρεί ότι έχει ακούσει ξανά παρόμοια λόγια.

Η συγγνώμη εκφράζει κάτι που αναλαμβάνουμε εμείς. Δεν καθορίζει το χρονοδιάγραμμα του άλλου.

Αν χρησιμοποιήσαμε ένα εργαλείο για να βρούμε τις λέξεις, η επόμενη δυσκολία παραμένει ανθρώπινη: να ακούσουμε την απάντηση, ακόμη κι αν δεν μας ανακουφίζει.

Να μη σπεύσουμε να συντάξουμε αμέσως ένα δεύτερο, ακόμη πιο πειστικό μήνυμα.

Ίσως χρειάζεται πρώτα να καταλάβουμε τι μας λέει.

Μια αδέξια πρόταση μπορεί να μας ανήκει περισσότερο

Δεν πιστεύω ότι πρέπει να υπερασπιστούμε την αδεξιότητα ως απόδειξη αυθεντικότητας. Ένα κακογραμμένο μήνυμα μπορεί να είναι άδικο και ένα επιμελημένο μήνυμα μπορεί να είναι απολύτως ειλικρινές.

Υπάρχει όμως κάτι που αξίζει να διατηρήσουμε: την παρουσία μας μέσα στις λέξεις.

Να μη σβήνουμε κάθε προσωπική έκφραση επειδή υπάρχει μια πιο κομψή. Να μην προσθέτουμε συναισθήματα που δεν μπορούμε ακόμη να ονομάσουμε με βεβαιότητα. Να μην υιοθετούμε έναν τόνο που θα αδυνατούσαμε να συνεχίσουμε αν η συζήτηση γινόταν πρόσωπο με πρόσωπο.

Μπορούμε να διαβάσουμε το προσχέδιο και να κρατήσουμε μόνο όσα μας αντιπροσωπεύουν.

Να αφαιρέσουμε μια υπερβολική υπόσχεση. Να αντικαταστήσουμε μια γενική φράση με το συγκεκριμένο γεγονός. Να παραδεχτούμε ότι ακόμη προσπαθούμε να καταλάβουμε κάτι.

«Θέλω να ακούσω καλύτερα τι σε ενόχλησε» μπορεί να είναι πιο τίμιο από το «σε καταλαβαίνω απόλυτα».

Το κείμενο δεν χρειάζεται να παρουσιάζει μια ολοκληρωμένη εσωτερική αλλαγή, αν αυτή δεν έχει ακόμη συμβεί.

Χρειάζεται να πούμε ότι χρησιμοποιήσαμε AI;

Δεν θα έβαζα έναν ενιαίο κανόνα για κάθε περίπτωση.

Η ορθογραφική διόρθωση, η μετάφραση μιας δικής μας σκέψης και η ανάθεση ολόκληρου του προσωπικού μηνύματος έχουν διαφορετικό βάρος. Το ίδιο ισχύει για τις προσδοκίες κάθε σχέσης.

Θα κρατούσα, όμως, ένα προσωπικό κριτήριο: αν με ρωτούσε ο άλλος πώς γράφτηκε το μήνυμα, θα μπορούσα να απαντήσω χωρίς να χρειαστεί να τον παραπλανήσω;

Και ένα δεύτερο: αν αφαιρούσαμε το καλογραμμένο κείμενο, θα μπορούσα να εξηγήσω με δικά μου λόγια για ποιο πράγμα ζητώ συγγνώμη;

Αν δυσκολεύομαι στο δεύτερο, ίσως το μήνυμα έχει προχωρήσει περισσότερο από τη σκέψη μου.

Χρειάζεται να επιστρέψω εκεί.

Η συνέχεια θα γραφτεί έξω από την εφαρμογή

Για μένα, εδώ βρίσκεται η ουσία.

Η τεχνητή νοημοσύνη μπορεί να βοηθήσει έναν άνθρωπο να περάσει από τη σιωπή στην επικοινωνία. Μπορεί να του προσφέρει μια αρχή όταν έχει κολλήσει. Να τον βοηθήσει να αφαιρέσει μια άδικη αιχμή ή να οργανώσει όσα προσπαθεί να πει.

Αυτό έχει αξία.

Έπειτα, όμως, υπάρχει η επόμενη ημέρα. Η υποχρέωση που αναλάβαμε. Το όριο που είπαμε ότι θα σεβαστούμε. Η συνήθεια που χρειάζεται να αλλάξουμε.

Εκεί δεν αρκεί η ποιότητα της διατύπωσης.

Ο άλλος θα συναντήσει ξανά εμάς: στον τρόπο που θα μιλήσουμε, στον χρόνο που θα διαθέσουμε, στην υπόσχεση που θα θυμηθούμε χωρίς να μας την υπενθυμίσει.

Πριν στείλω λοιπόν μια συγγνώμη που με βοήθησε να γράψω το AI, θέλω να κάνω μια τελευταία ερώτηση στον εαυτό μου:

Αν ο άλλος με ρωτήσει «και τώρα τι θα κάνεις;», έχω δική μου απάντηση;