Το κινητό μάς έδωσε την ελευθερία να εργαζόμαστε από παντού. Το δύσκολο είναι να μπορούμε να σταματάμε κάπου.

Υπάρχει μια σκηνή που δεν χρειάζεται ιδιαίτερη περιγραφή για να την αναγνωρίσουμε. Έχεις επιστρέψει σπίτι. Το laptop έχει κλείσει, η εργάσιμη ημέρα θεωρητικά έχει τελειώσει και κάθεσαι στο τραπέζι με την οικογένειά σου. Το κινητό φωτίζεται. Ένα μήνυμα από τη δουλειά. «Όταν μπορέσεις, ρίξε μια ματιά».

Δεν γράφει «τώρα». Δεν συνοδεύεται απαραίτητα από απαίτηση. Παρ’ όλα αυτά, το ανοίγεις. Διαβάζεις, σκέφτεσαι την απάντηση, θυμάσαι μια εκκρεμότητα. Ίσως σηκωθείς να ανοίξεις ξανά τον υπολογιστή. Ίσως απαντήσεις από το iPhone και συνεχίσεις το φαγητό σου.

Η διαδικασία κράτησε λίγα λεπτά. Όμως η δουλειά έχει ήδη επιστρέψει στο δωμάτιο.

Αυτό είναι ίσως ένα από τα πιο ενδιαφέροντα παράδοξα της τεχνολογικής μας καθημερινότητας. Διαθέτουμε εργαλεία που μας επιτρέπουν να ολοκληρώνουμε εργασίες γρηγορότερα, να συνεργαζόμαστε από απόσταση και να αποφεύγουμε άσκοπες μετακινήσεις. Ταυτόχρονα, χρειάζεται όλο και πιο συνειδητή προσπάθεια για να ορίσουμε πότε τελειώνει η διαθεσιμότητά μας.

Το γραφείο απέκτησε πόρτα εξόδου. Η επικοινωνία μαζί του χωράει πλέον στην τσέπη.

Η ευκολία που έγινε προσδοκία

Η δυνατότητα να απαντήσεις σε ένα email από το κινητό είναι χρήσιμη. Μπορεί να σε γλιτώσει από μια επιστροφή στο γραφείο, να επιτρέψει μια αναγκαία αλλαγή στο πρόγραμμα ή να λύσει ένα πραγματικά επείγον πρόβλημα. Για έναν επαγγελματία που κινείται διαρκώς, αυτή η ευκολία μπορεί να έχει ουσιαστική αξία.

Το ζήτημα αρχίζει όταν η δυνατότητα μετατρέπεται σε προσδοκία.

Εφόσον έχεις μαζί σου το τηλέφωνο, μπορείς να δεις το μήνυμα. Εφόσον το είδες, μπορείς να απαντήσεις. Εφόσον απάντησες χθες το βράδυ, ίσως θεωρείται λογικό να απαντήσεις και σήμερα.

Κανείς δεν χρειάζεται να ανακοινώσει επίσημα αυτή τη νέα συμφωνία. Μπορεί να διαμορφωθεί μέσα από μικρές επαναλήψεις. Ένας συνάδελφος απαντά αμέσως. Ένας προϊστάμενος στέλνει αιτήματα αργά. Μια ομάδα συζητά τα θέματα της επόμενης ημέρας την Κυριακή. Σταδιακά, η άμεση ανταπόκριση γίνεται το μέτρο με το οποίο αξιολογείται η συμμετοχή.

Και τότε η σιωπή χρειάζεται εξήγηση.

«Δεν το είδα». «Είχα αφήσει το κινητό». «Ήμουν με το παιδί».

Σαν ο προσωπικός χρόνος να πρέπει πρώτα να δικαιολογηθεί για να θεωρηθεί διαθέσιμος στον άνθρωπο που τον ζει.

Το «δύο λεπτά» δεν περιγράφει πάντα όλη την απαίτηση

Ένα σύντομο επαγγελματικό μήνυμα μπορεί πράγματι να χρειάζεται μόνο δύο λεπτά. Το περιεχόμενό του, όμως, μπορεί να ανοίγει μια πολύ μεγαλύτερη εκκρεμότητα.

Μπορεί να απαιτεί μια απόφαση. Να υπενθυμίζει μια δύσκολη συνάντηση. Να φέρνει μπροστά μας ένα πρόβλημα που δεν λύνεται εκείνη τη στιγμή. Η απάντηση αποστέλλεται, αλλά εμείς συνεχίζουμε να επεξεργαζόμαστε το θέμα ενώ βάζουμε το παιδί για ύπνο ή προσπαθούμε να παρακολουθήσουμε μια ταινία.

Δεν χρειάζεται να αποδώσουμε την ίδια εμπειρία σε όλους ούτε να βαφτίσουμε κάθε βραδινό email πηγή εξουθένωσης. Χρειάζεται, όμως, να αναγνωρίσουμε ότι ο χρόνος πληκτρολόγησης δεν περιγράφει πάντοτε ολόκληρο το βάρος ενός αιτήματος.

Η Eurofound έχει εξετάσει τις εταιρικές πολιτικές αποσύνδεσης και τη σχέση τους με την ισορροπία εργασίας και προσωπικής ζωής. Η έρευνα αφορά συγκεκριμένα εργασιακά περιβάλλοντα και δεν αποτελεί απόδειξη για την εμπειρία κάθε εργαζομένου. Προσφέρει, ωστόσο, τεκμηριωμένη αφετηρία για να συζητήσουμε την αποσύνδεση ως ζήτημα οργάνωσης της εργασίας. Eurofound

Αξίζει, λοιπόν, να αναρωτηθούμε τι ακριβώς ζητάμε όταν γράφουμε «μια γρήγορη απάντηση». Ζητάμε λίγες λέξεις ή ζητάμε από κάποιον να επιστρέψει νοητικά στη δουλειά;

Το iPhone μπορεί να σωπάσει. Η προσδοκία παραμένει

Στο οικοσύστημα της Apple έχουμε αρκετές δυνατότητες να περιορίσουμε τις διακοπές. Το Focus επιτρέπει να επιλέγουμε από ποιους ανθρώπους και ποιες εφαρμογές θα δεχόμαστε ειδοποιήσεις. Οι επιμέρους ρυθμίσεις μάς δίνουν έλεγχο στους ήχους, στα banners και στην εμφάνιση ειδοποιήσεων στην οθόνη κλειδώματος. support.apple.com

Αυτές οι λειτουργίες αξίζουν την προσοχή μας. Μια προσωπική διαμόρφωση Focus μπορεί να αφήνει διαθέσιμη την επικοινωνία με την οικογένεια και να περιορίζει τις επαγγελματικές εφαρμογές. Η αφαίρεση ενός badge μπορεί να κάνει λιγότερο επίμονη την υπενθύμιση ότι υπάρχουν αδιάβαστα μηνύματα.

Όμως η ουσιαστική ερώτηση βρίσκεται λίγο πιο πέρα από τις Ρυθμίσεις.

Μπορείς να ενεργοποιήσεις αυτές τις επιλογές χωρίς να φοβάσαι ότι θα θεωρηθείς αδιάφορος; Γνωρίζει η ομάδα σου ότι ένα μήνυμα μετά το ωράριο θα απαντηθεί την επόμενη ημέρα; Υπάρχει συμφωνημένος τρόπος επικοινωνίας για τις πραγματικές έκτακτες ανάγκες;

Το Focus οργανώνει τι φτάνει στην οθόνη μας. Οι άνθρωποι οργανώνουν τι περιμένουν από εμάς.

Αν η δεύτερη πλευρά παραμένει ασαφής, ο εργαζόμενος μπορεί να καταλήξει να ανοίγει μόνος του την εφαρμογή, παρότι δεν χτύπησε καμία ειδοποίηση. Το πρόβλημα τότε χρειάζεται συζήτηση, σαφείς κανόνες και συνέπεια στην εφαρμογή τους.

Η αποσύνδεση χρειάζεται χώρο μέσα στην εργασιακή σχέση

Στην Ελλάδα, η Επιθεώρηση Εργασίας αναφέρει το δικαίωμα αποσύνδεσης των τηλεργαζομένων, παραπέμποντας στο άρθρο 67, παράγραφος 10, του Ν. 4808/2021. Η συγκεκριμένη αναφορά αφορά την τηλεργασία και δεν πρέπει να παρουσιάζεται ως γενική περιγραφή κάθε μορφής απασχόλησης. Επιθεώρηση Εργασίας

Πέρα από το θεσμικό πλαίσιο, υπάρχει μια καθημερινή οργανωτική ευθύνη. Μια ομάδα χρειάζεται να ξέρει τι θεωρείται επείγον, ποιος βρίσκεται σε συμφωνημένη ετοιμότητα και ποια αιτήματα μπορούν να περιμένουν. Σε ορισμένες δουλειές, η επικοινωνία εκτός συνηθισμένου ωραρίου είναι αναγκαία. Ακριβώς γι’ αυτό χρειάζεται να είναι προβλέψιμη και οργανωμένη.

Το «μπορεί να χρειαστούμε κάποιον» δεν μπορεί να σημαίνει ότι όλοι παραμένουν διαρκώς διαθέσιμοι.

Υπάρχει επίσης ευθύνη από την πλευρά εκείνου που στέλνει. Η προγραμματισμένη αποστολή ενός μη επείγοντος email το επόμενο πρωί είναι μια απλή επιλογή. Ακόμη πιο ουσιαστικό είναι να έχει συμφωνηθεί ότι ο χρόνος αποστολής δεν καθορίζει αυτομάτως τον χρόνο ανταπόκρισης.

Η φράση «απάντησε όποτε μπορέσεις» αποκτά νόημα όταν η συμπεριφορά που ακολουθεί την επιβεβαιώνει.

Για τον αυτοαπασχολούμενο, το όριο είναι συχνά δυσκολότερο

Η συζήτηση αλλάζει όταν η επιχείρηση είναι δική σου. Όταν ο πελάτης μπορεί να φύγει, μια παραγγελία εκκρεμεί ή ένα τεχνικό πρόβλημα επηρεάζει τη λειτουργία της δουλειάς, η αποσύνδεση δεν είναι μια εύκολη απόφαση.

Είναι λογικό να σε ενδιαφέρει αυτό που έχεις δημιουργήσει. Είναι επίσης λογικό να υπάρχουν περίοδοι που απαιτούν περισσότερη παρουσία. Η δυσκολία βρίσκεται στο να μη μετατραπεί κάθε περίοδος σε εξαίρεση και κάθε αίτημα σε έκτακτη ανάγκη.

Για μια μικρή επιχείρηση, τα όρια μπορεί να ξεκινούν από συγκεκριμένες ώρες επικοινωνίας, σαφή ενημέρωση για τον χρόνο απάντησης και έναν ξεχωριστό τρόπο διαχείρισης επείγοντων περιστατικών. Δεν εξαφανίζουν τις υποχρεώσεις. Τις κάνουν πιο κατανοητές και για τον επαγγελματία και για τον πελάτη.

Χρειάζεται, επίσης, ειλικρίνεια απέναντι στον εαυτό μας. Ανοίγουμε το email επειδή υπάρχει κάτι που πρέπει να αντιμετωπιστεί απόψε ή επειδή δυσκολευόμαστε να αφήσουμε μια εκκρεμότητα για αύριο;

Η απάντηση μπορεί να αλλάζει από ημέρα σε ημέρα. Αξίζει όμως να θέτουμε την ερώτηση.

Η οικογένεια δεν μπορεί να ζει μονίμως στα κενά

Ο χρόνος στο σπίτι συχνά παρουσιάζεται σαν το υπόλοιπο της ημέρας. Πρώτα ολοκληρώνουμε τις υποχρεώσεις και μετά, αν περισσέψει χώρος, είμαστε διαθέσιμοι για τους ανθρώπους μας.

Μόνο που η ψηφιακή εργασία μπορεί να παράγει συνέχεια νέες υποχρεώσεις. Ένα μήνυμα οδηγεί σε άλλο. Μια απάντηση ανοίγει μια συζήτηση. Μια ενημέρωση φέρνει μια απόφαση.

Έτσι, η υπόσχεση «μόλις τελειώσω» μπορεί να μετακινείται διαρκώς.

Δεν χρειάζεται τελειότητα. Θα υπάρξουν βράδια που πρέπει να εργαστούμε και στιγμές που μια διακοπή είναι αναπόφευκτη. Αυτό που χρειάζεται είναι ο προσωπικός χρόνος να έχει θέση στο πρόγραμμά μας πριν εξαντληθούν όλες οι επαγγελματικές εκκρεμότητες.

Ένα γεύμα, μια βόλτα ή η ώρα πριν κοιμηθεί ένα παιδί μπορούν να έχουν αξία από μόνα τους. Δεν χρειάζεται να προηγηθεί μια άδεια εισερχόμενη αλληλογραφία για να τα ζήσουμε.

Η ελευθερία περιλαμβάνει και το κλείσιμο της οθόνης

Στο AppleWorldHellas συζητάμε συχνά πόσα μπορεί να κάνει ένα iPhone, πόσο ομαλά συνεργάζεται με το Mac και πόσο εύκολα μεταφέρεται μια εργασία από τη μία συσκευή στην άλλη. Είναι πραγματικά πλεονεκτήματα και έχουν αλλάξει τον τρόπο που εργαζόμαστε.

Μέρος αυτής της αξιολόγησης πρέπει να είναι και το πόσο έλεγχο διατηρούμε εμείς.

Η παραγωγικότητα έχει αξία όταν μας επιτρέπει να ολοκληρώνουμε τη δουλειά και να διαθέτουμε τον χρόνο μας συνειδητά. Αν κάθε λεπτό που εξοικονομούμε γεμίζει αμέσως με μια νέα απαίτηση, χρειάζεται να επανεξετάσουμε τη συμφωνία.

Το κινητό θα συνεχίσει να χωράει email, αρχεία, συσκέψεις και ολόκληρο το επαγγελματικό μας περιβάλλον. Μπορούμε, όμως, να αποφασίσουμε ότι η παρουσία τους στη συσκευή δεν σημαίνει διαρκή υποχρέωση να τα ανοίγουμε.

Το γραφείο μπορεί να συνεχίζει να υπάρχει στην τσέπη μας.

Η εργάσιμη ημέρα χρειάζεται να έχει τέλος.