Έντεκα χρόνια μετά το «Τετάρτη 04:45», ο Αλέξης Αλεξίου επιστρέφει με μια σκοτεινή ιστορία δύο γυναικών που προσπαθούν να ξεφύγουν από τη βία και την καταπίεση. Η «Θάλασσα από Γυαλί», που κυκλοφόρησε στις ελληνικές αίθουσες στις 12 Νοεμβρίου, συνδυάζει την ατμόσφαιρα του φιλμ νουάρ με μια σύγχρονη κοινωνική ματιά.
Spoiler alert: Το άρθρο περιγράφει τη βασική υπόθεση και αναλύει τη θεματολογία της ταινίας, χωρίς να αποκαλύπτει τις καθοριστικές ανατροπές ή το τέλος της. Περιλαμβάνει αναφορές σε ενδοοικογενειακή βία και κακοποιητικές σχέσεις.
Η θάλασσα δεν είναι πάντα τόπος γαλήνης
Υπάρχει κάτι παράξενα μελαγχολικό σε ένα ελληνικό παραθαλάσσιο θέρετρο τον χειμώνα.
Οι καλοκαιρινοί επισκέπτες έχουν φύγει. Τα καταστήματα έχουν κατεβάσει ρολά. Οι δρόμοι είναι σχεδόν άδειοι και η θάλασσα μοιάζει να έχει χάσει την ανεμελιά που της αποδίδουμε τους καλοκαιρινούς μήνες.
Είναι ένας τόπος που μπορεί να προσφέρει ηρεμία, αλλά ταυτόχρονα να δημιουργήσει μια αίσθηση απομόνωσης.
Αυτό το περιβάλλον επιλέγει ο Αλέξης Αλεξίου για τη νέα του ταινία, «Θάλασσα από Γυαλί».
Μόνο που πίσω από την ομορφιά του τοπίου δεν κρύβεται μια ιστορία διακοπών.
Κρύβεται μια ιστορία βίας, φόβου, εξουσίας και δύο γυναικών που προσπαθούν να διεκδικήσουν τον έλεγχο της ζωής τους.
Η τρίτη μεγάλου μήκους ταινία του σκηνοθέτη, μετά το «Ιστορία 52» και το «Τετάρτη 04:45», αποτελεί μια επιστροφή στον σκοτεινό κινηματογραφικό κόσμο που χαρακτηρίζει τη δουλειά του.
Αυτή τη φορά, όμως, η ένταση δεν προκύπτει από το αστικό περιβάλλον.
Γεννιέται μέσα στην ελληνική επαρχία.
Δύο γυναίκες, δύο διαφορετικές γενιές, ένας κοινός εγκλωβισμός
Η 65χρονη Βαγγελιώ έχει περάσει μεγάλο μέρος της ζωής της φροντίζοντας τον σύζυγό της, μέσα σε μια σχέση που χαρακτηρίζεται από την υποτίμηση και την κακοποιητική συμπεριφορά.
Μετά τον θάνατό του, αποφασίζει να πραγματοποιήσει κάτι απλό, αλλά για την ίδια βαθιά σημαντικό.
Να φύγει μόνη της για λίγες ημέρες.
Επιλέγει ένα παραθαλάσσιο θέρετρο εκτός τουριστικής περιόδου, αναζητώντας μια ανάπαυλα από τη ζωή που γνώριζε.
Εκεί συναντά τη 23χρονη Βίκυ.
Η νεαρή γυναίκα εργάζεται στην οικογενειακή επιχείρηση μαζί με τον πατέρα της, έναν άνδρα που οι ντόπιοι αποκαλούν «Αμερικανό».
Η σχέση τους χαρακτηρίζεται από τον αλκοολισμό, την επιθετικότητα και τη βία.
Η Βαγγελιώ παρατηρεί σταδιακά όσα συμβαίνουν πίσω από την καθημερινή λειτουργία της επιχείρησης.
Όταν αποφασίζει να παρέμβει για να προστατεύσει τη Βίκυ, η γνωριμία τους μετατρέπεται σε μια απρόσμενη συμμαχία.
Αυτή είναι η αφετηρία μιας ιστορίας που χρησιμοποιεί τους κώδικες του νεο-νουάρ για να εξετάσει κάτι πολύ πιο βαθύ από ένα απλό κινηματογραφικό μυστήριο.
Ο Αλέξης Αλεξίου επιστρέφει στο σκοτεινό σινεμά
Ο Αλέξης Αλεξίου δεν είναι ένας σκηνοθέτης που ενδιαφέρεται αποκλειστικά για την εξέλιξη της πλοκής.
Στις προηγούμενες ταινίες του, η ατμόσφαιρα, ο χώρος και η ψυχολογική κατάσταση των χαρακτήρων αποτελούσαν βασικά στοιχεία της κινηματογραφικής αφήγησης.
Το «Τετάρτη 04:45» αξιοποίησε τη νυχτερινή Αθήνα για να αφηγηθεί μια ιστορία οικονομικής και προσωπικής κατάρρευσης.
Η πόλη δεν λειτουργούσε απλώς ως σκηνικό.
Αποτελούσε μέρος της πίεσης που ασκούνταν στον πρωταγωνιστή.
Στη «Θάλασσα από Γυαλί», ο σκηνοθέτης μεταφέρει αυτή τη λογική σε ένα διαφορετικό περιβάλλον.
Η ελληνική επαρχία παρουσιάζεται ως ένας τόπος όπου η ομορφιά της φύσης συνυπάρχει με κλειστές κοινωνικές δομές, σιωπηλές συγκρούσεις και σχέσεις εξουσίας.
Σε συνέντευξή του στο Euronews, ο Αλεξίου συνέδεσε τη νέα του ταινία με την ιδέα μιας κοινωνίας που βρίσκεται ανάμεσα σε έναν παλιό κόσμο που δεν έχει εξαφανιστεί και σε έναν νέο που προσπαθεί να γεννηθεί.
Πρόκειται για μια ιδιαίτερα ενδιαφέρουσα αφετηρία.
Γιατί η ιστορία της Βαγγελιώς και της Βίκυς δεν αφορά μόνο δύο ανθρώπους.
Αφορά και το κοινωνικό περιβάλλον που διαμορφώνει τις επιλογές τους.
Η ελληνική επαρχία ως κινηματογραφικός χαρακτήρας
Ένα από τα σημαντικότερα στοιχεία που αναδεικνύουν οι δημοσιευμένες κριτικές είναι η χρήση του τοπίου.
Η ταινία αξιοποιεί περιοχές της Εύβοιας, δημιουργώντας ένα περιβάλλον όπου η φυσική ομορφιά έρχεται σε αντίθεση με τη βία που βιώνουν οι χαρακτήρες.
Το Λευκαντί, το Βασιλικό και άλλες τοποθεσίες του νησιού αποκτούν κινηματογραφική παρουσία.
Οι άδειες παραλίες, τα μικρά ξενοδοχεία και οι επαρχιακοί δρόμοι συνθέτουν έναν κόσμο που μοιάζει ταυτόχρονα οικείος και απειλητικός.
Αυτή η αντίθεση έχει ιδιαίτερη σημασία για το είδος του νουάρ.
Στο κλασικό φιλμ νουάρ, η πόλη αποτελούσε συχνά έναν λαβύρινθο από σκοτεινούς δρόμους, επικίνδυνες συναντήσεις και ηθικά αμφίβολους χαρακτήρες.
Εδώ, η απειλή μεταφέρεται σε έναν χώρο που συνήθως συνδέουμε με την ξεκούραση και την ασφάλεια.
Το αποτέλεσμα, σύμφωνα με την κριτική υποδοχή, είναι μια ατμόσφαιρα που στηρίζεται λιγότερο στην εξωτερική δράση και περισσότερο στη διαρκή αίσθηση ότι η ηρεμία μπορεί ανά πάσα στιγμή να διαλυθεί.
Το νεο-νουάρ ως εργαλείο κοινωνικής κριτικής
Η «Θάλασσα από Γυαλί» δεν χρησιμοποιεί το νουάρ μόνο ως αισθητική επιλογή.
Η σχέση ανάμεσα στη Βαγγελιώ και στη Βίκυ αναπτύσσεται μέσα σε έναν κόσμο όπου η ανδρική εξουσία, η κοινωνική σιωπή και οι οικογενειακές υποχρεώσεις επηρεάζουν βαθιά τις ζωές των γυναικών.
Ο σκηνοθέτης έχει αναφερθεί δημόσια στον συντηρητισμό και στον σεξισμό που εξακολουθούν να χαρακτηρίζουν πλευρές της ελληνικής κοινωνίας.
Αυτό το κοινωνικό υπόβαθρο αποκτά δραματική μορφή μέσα από τις δύο πρωταγωνίστριες.
Η Βαγγελιώ εκπροσωπεί μια γενιά γυναικών που συχνά έμαθαν να υπομένουν, να φροντίζουν και να σιωπούν.
Η Βίκυ ανήκει σε μια νεότερη γενιά, αλλά εξακολουθεί να βρίσκεται αντιμέτωπη με μηχανισμούς καταπίεσης που μοιάζουν να έχουν επιβιώσει σχεδόν αναλλοίωτοι.
Η διαφορά ηλικίας τους δεν εξαφανίζει τις κοινές εμπειρίες.
Αντίθετα, τις κάνει ακόμη πιο εμφανείς.
Αυτό είναι ίσως το πιο ουσιαστικό πολιτικό στοιχείο της ιστορίας.
Η βία δεν παρουσιάζεται ως αποκλειστικά ατομική παθολογία.
Συνδέεται με κοινωνικές αντιλήψεις, οικογενειακές δομές και μια κουλτούρα ανοχής που επιτρέπει σε ορισμένες συμπεριφορές να επαναλαμβάνονται.
Η Βαγγελιώ Ανδρεαδάκη στο επίκεντρο
Στον ρόλο της Βαγγελιώς βρίσκεται η Βαγγελιώ Ανδρεαδάκη, με τη Χριστιάνα Ματέλσκα Τόκα να υποδύεται τη Βίκυ.
Οι δύο ερμηνείες αποτελούν ένα από τα στοιχεία που έχουν ξεχωρίσει στις ελληνικές κριτικές.
Η Ανδρεαδάκη καλείται να αποδώσει έναν χαρακτήρα που έχει μάθει να περιορίζει τις επιθυμίες του και να αντιμετωπίζει την προσωπική του ζωή μέσα από την υποχρέωση.
Η εσωτερική μεταβολή μιας τέτοιας γυναίκας δεν χρειάζεται απαραίτητα μεγάλες δραματικές δηλώσεις.
Μπορεί να εκφραστεί μέσα από μια απόφαση, μια σιωπή ή μια πράξη που μέχρι χθες θα φαινόταν αδιανόητη.
Αντίστοιχα, η Βίκυ αποτελεί έναν χαρακτήρα με διαφορετική ενέργεια, αλλά εξίσου περιορισμένες δυνατότητες προσωπικής ελευθερίας.
Η συνάντησή τους δημιουργεί μια σχέση που δεν στηρίζεται αποκλειστικά στη συμπόνια.
Στηρίζεται στην αναγνώριση μιας κοινής εμπειρίας.
Στο καστ συμμετέχουν επίσης οι Μιχάλης Ιατρόπουλος, Νίκος Γεωργάκης και Θάνος Τοκάκης.
Η παρουσία των ανδρικών χαρακτήρων έχει ιδιαίτερη δραματουργική σημασία, καθώς μέσα από αυτούς αναδεικνύονται διαφορετικές εκφράσεις της εξουσίας και της κοινωνικής πίεσης.
Από το κλασικό νουάρ στο Thelma & Louise
Ο Αλέξης Αλεξίου έχει αναφερθεί σε επιρροές από ταινίες όπως το «Ο Ταχυδρόμος Χτυπάει Πάντα Δύο Φορές» και το «Θέλμα και Λουίζ».
Πρόκειται για δύο διαφορετικές κινηματογραφικές παραδόσεις που μπορούν να συνδεθούν μέσα από τη θεματολογία της νέας ταινίας.
Το πρώτο έργο ανήκει στον κόσμο του ερωτικού εγκλήματος, της επιθυμίας και των ηθικά περίπλοκων επιλογών.
Το δεύτερο αποτελεί μια από τις πιο χαρακτηριστικές ιστορίες γυναικείας συμμαχίας και απόδρασης από κοινωνικούς περιορισμούς.
Η «Θάλασσα από Γυαλί» φαίνεται να κινείται ανάμεσα σε αυτές τις δύο κατευθύνσεις.
Από τη μία πλευρά, χρησιμοποιεί την ατμόσφαιρα και τις συγκρούσεις του νουάρ.
Από την άλλη, τοποθετεί στο κέντρο της αφήγησης δύο γυναίκες που αναζητούν μια διαφορετική ζωή.
Η σύγκριση δεν σημαίνει ότι η ταινία επαναλαμβάνει τις ιστορίες των προηγούμενων έργων.
Αναδεικνύει, όμως, το κινηματογραφικό πλαίσιο μέσα στο οποίο επιλέγει να κινηθεί ο δημιουργός της.
Τι λένε οι κριτικοί: Ατμόσφαιρα και ερμηνείες, αλλά και αφηγηματικές αδυναμίες
Η κριτική υποδοχή της ταινίας παρουσιάζει ενδιαφέρον επειδή δεν είναι ομόφωνη.
Ο Κωνσταντίνος Καϊμάκης στην Athens Voice αναγνωρίζει τη συνέπεια με την οποία ο Αλεξίου χρησιμοποιεί τους κώδικες του νεο-νουάρ, θεωρώντας ότι η κινηματογραφική μορφή υπηρετεί αποτελεσματικά το κοινωνικό σχόλιο.
Η Μανίνα Ζουμπουλάκη, επίσης στην Athens Voice, εκφράζει ιδιαίτερα θετική άποψη για τις ερμηνείες, τη φωτογραφία και τη συναισθηματική δύναμη της ταινίας.
Από την άλλη πλευρά, ο Χρήστος Μήτσης στο Αθηνόραμα βαθμολογεί την παραγωγή με 2,5/5.
Παρότι αναγνωρίζει τη σκηνοθετική δεξιοτεχνία και την αποτελεσματική διαχείριση των ψυχολογικών συγκρούσεων, θεωρεί ότι η αφήγηση χάνει μέρος της δυναμικής της στη δεύτερη πράξη.
Επισημαίνει επίσης ότι ορισμένες δευτερεύουσες ιστορίες δεν αναπτύσσονται επαρκώς και ότι η τελική αφηγηματική κατεύθυνση επηρεάζει τον ρυθμό της ταινίας.
Αυτή η διαφοροποίηση είναι ουσιαστική.
Μια ταινία μπορεί να διαθέτει εξαιρετική ατμόσφαιρα, δυνατές ερμηνείες και σημαντικό κοινωνικό προβληματισμό, χωρίς όλες οι σεναριακές της επιλογές να λειτουργούν εξίσου αποτελεσματικά.
Η κριτική αξία ενός έργου δεν προκύπτει μόνο από το θέμα που επιλέγει να εξετάσει.
Προκύπτει και από τον τρόπο με τον οποίο το μετατρέπει σε κινηματογράφο.
Η γυναικεία αλληλεγγύη ως πράξη αντίστασης
Στον πυρήνα της ιστορίας βρίσκεται η σχέση δύο γυναικών που δεν έχουν πολλά κοινά στην επιφάνεια.
Ανήκουν σε διαφορετικές γενιές, έχουν διαφορετικές εμπειρίες και βρίσκονται σε διαφορετικές φάσεις της ζωής τους.
Και όμως, η συνάντησή τους δημιουργεί τη δυνατότητα μιας αλλαγής.
Η Βαγγελιώ δεν μπορεί να αναιρέσει τα χρόνια που έχει ζήσει.
Η Βίκυ δεν μπορεί να εξαφανίσει αυτομάτως τις συνθήκες μέσα στις οποίες μεγάλωσε.
Μπορούν, όμως, να αναγνωρίσουν η μία την κατάσταση της άλλης.
Αυτή η αναγνώριση αποτελεί την αφετηρία της αλληλεγγύης.
Και σε μια κοινωνία όπου η βία συχνά διατηρείται μέσα από τη σιωπή, η απόφαση ενός ανθρώπου να παρέμβει μπορεί να αποκτήσει ιδιαίτερη σημασία.
Το ενδιαφέρον είναι ότι η ταινία δεν τοποθετεί αυτή τη σύγκρουση σε ένα αφηρημένο κοινωνικό περιβάλλον.
Τη μεταφέρει σε ένα πολύ συγκεκριμένο ελληνικό τοπίο, με γνώριμες συμπεριφορές και σχέσεις.
Αυτό κάνει τη θεματολογία της ακόμη πιο άμεση.
Η κινηματογραφική αξία της αμφισημίας
Ένα καλό νεο-νουάρ δεν χρειάζεται απαραίτητα να προσφέρει ξεκάθαρες απαντήσεις.
Συχνά η δύναμή του βρίσκεται στις αντιφάσεις των χαρακτήρων και στην αβεβαιότητα γύρω από τις επιλογές τους.
Η «Θάλασσα από Γυαλί» επιχειρεί να αξιοποιήσει αυτή τη δυνατότητα, συνδυάζοντας την προσωπική διαδρομή των πρωταγωνιστριών με ένα ευρύτερο κοινωνικό σχόλιο.
Η πρόκληση βρίσκεται στην ισορροπία.
Όταν μια ταινία επιδιώκει να είναι ταυτόχρονα ψυχολογικό δράμα, κοινωνική καταγγελία και κινηματογραφικό νουάρ, χρειάζεται ιδιαίτερη προσοχή στον ρυθμό και στη δραματουργική συνοχή.
Οι επιφυλάξεις που έχουν διατυπωθεί για τη δεύτερη πράξη και την εξέλιξη της ιστορίας δείχνουν ότι αυτή η ισορροπία δεν θεωρείται από όλους απολύτως επιτυχημένη.
Ωστόσο, η ίδια η προσπάθεια να συνδεθεί η ελληνική κοινωνική πραγματικότητα με ένα τόσο αναγνωρίσιμο κινηματογραφικό είδος αποτελεί μια ενδιαφέρουσα δημιουργική επιλογή.
AWH | SCREEN — Αξίζει να τη δούμε;
Με βάση τις διαθέσιμες κριτικές, τη δημιουργική διαδρομή του Αλέξη Αλεξίου και τη θεματολογία της, η «Θάλασσα από Γυαλί» αποτελεί μια ουσιαστική πρόταση για όσους αναζητούν σύγχρονο ελληνικό κινηματογράφο με προσωπικό ύφος.
Δεν πρόκειται για μια ανάλαφρη κινηματογραφική έξοδο.
Η ταινία καταπιάνεται με δύσκολες οικογενειακές σχέσεις, τη βία και την καταπίεση, χρησιμοποιώντας την ατμόσφαιρα του νεο-νουάρ για να ενισχύσει τον κοινωνικό της προβληματισμό.
Οι ερμηνείες, η φωτογραφία και η σκηνοθετική προσέγγιση αποτελούν τα στοιχεία που αναδεικνύονται συχνότερα θετικά.
Οι επιφυλάξεις αφορούν κυρίως τον ρυθμό, την ανάπτυξη ορισμένων δευτερευουσών ιστοριών και τη συνοχή της αφηγηματικής εξέλιξης.
Αυτό δεν την καθιστά μια αδιάφορη παραγωγή.
Αντίθετα, πρόκειται για μια ταινία που προσφέρεται για ουσιαστική συζήτηση.
Και ίσως αυτή να είναι μια από τις σημαντικότερες λειτουργίες του κινηματογράφου.
Να μας φέρνει αντιμέτωπους με πλευρές της κοινωνίας που συχνά προτιμούμε να αγνοούμε.
Συμπέρασμα
Η «Θάλασσα από Γυαλί» σηματοδοτεί την επιστροφή ενός σκηνοθέτη που έχει διαμορφώσει αναγνωρίσιμη κινηματογραφική ταυτότητα.
Ο Αλέξης Αλεξίου χρησιμοποιεί την ελληνική επαρχία, τους κώδικες του νουάρ και τη συνάντηση δύο γυναικών για να εξετάσει τη βία, την καταπίεση και τη δυνατότητα προσωπικής απελευθέρωσης.
Δεν φαίνεται να είναι μια ταινία χωρίς αδυναμίες.
Είναι όμως μια παραγωγή με σαφή δημιουργική κατεύθυνση και θεματολογία που αξίζει την προσοχή μας.
Γιατί μερικές φορές το πιο σκοτεινό μέρος μιας ιστορίας δεν βρίσκεται σε έναν έρημο δρόμο ή σε μια νυχτερινή πόλη. Βρίσκεται πίσω από την πόρτα ενός σπιτιού που όλοι θεωρούν απολύτως φυσιολογικό.
Η Apple είναι
μόνο η αρχή.
Ειδήσεις, αναλύσεις, οδηγοί, τεχνολογία και podcasts. Μια ανεξάρτητη κοινότητα που εξερευνά όσα αξίζουν την προσοχή μας.
Ακολουθήστε στο Google ↗
AppleWorldHellas Podcast
Η Apple, η τεχνολογία και οι ιστορίες πίσω από τις εξελίξεις. Με ανεξάρτητη ματιά, συζήτηση και άποψη.
