Στις 15 Οκτωβρίου 1993 ολοκληρώθηκε μία από τις πιο αμφιλεγόμενες περιόδους στην ιστορία της Apple. Ο John Sculley, ο άνθρωπος που εγκατέλειψε την Pepsi για να ηγηθεί μιας ανερχόμενης εταιρείας υπολογιστών, αποχώρησε αφήνοντας πίσω του μια Apple γεμάτη αντιφάσεις: εμπορικές επιτυχίες, πρωτοποριακές ιδέες, λανθασμένες αποφάσεις και, πάνω απ’ όλα, τη ρήξη με τον Steve Jobs.

Υπάρχουν πρόσωπα στην ιστορία της τεχνολογίας που τα θυμόμαστε για όσα δημιούργησαν. Άλλα για όσα κατέστρεψαν. Και ορισμένα για τις αποφάσεις που πήραν σε μια κρίσιμη στιγμή, αλλάζοντας για πάντα την πορεία μιας εταιρείας.

Ο John Sculley ανήκει στην τρίτη κατηγορία.

Για πολλούς, το όνομά του είναι άρρηκτα συνδεδεμένο με την απομάκρυνση του Steve Jobs από την Apple το 1985. Για άλλους, είναι ο άνθρωπος που βοήθησε τον Macintosh να αποκτήσει εμπορική υπόσταση και υποστήριξε ιδέες που προηγήθηκαν της εποχής τους.

Η πραγματικότητα είναι πολύ πιο σύνθετη.

Με αφορμή το ιστορικό αφιέρωμα του AppleInsider, επιστρέφουμε σε μια περίοδο κατά την οποία η Apple προσπαθούσε να ανακαλύψει τι ακριβώς ήθελε να γίνει.

Και στο επίκεντρο βρισκόταν ένας άνθρωπος που γνώριζε εξαιρετικά καλά πώς να πουλά ένα προϊόν, αλλά δυσκολεύτηκε να καθορίσει το τεχνολογικό μέλλον μιας εταιρείας.

Από την Pepsi στην Apple: Η πρόσκληση που άλλαξε τα πάντα

Στις αρχές της δεκαετίας του 1980, η Apple ήταν μια ταχύτατα αναπτυσσόμενη εταιρεία με τεράστιες φιλοδοξίες.

Ο Steve Jobs είχε ήδη αποδείξει ότι μπορούσε να οραματιστεί προϊόντα που αμφισβητούσαν τις καθιερωμένες αντιλήψεις για τους προσωπικούς υπολογιστές.

Εκείνο που έλειπε ήταν η εμπειρία στη διοίκηση μιας μεγάλης επιχείρησης.

Ο Jobs αναζήτησε έναν έμπειρο διευθύνοντα σύμβουλο και τελικά στράφηκε στον John Sculley, τότε πρόεδρο της Pepsi.

Ο Sculley είχε χτίσει τη φήμη του στον χώρο του μάρκετινγκ. Είχε συμβάλει στην εθνική επέκταση της επιτυχημένης διαφημιστικής εκστρατείας Pepsi Challenge, η οποία έβαζε τους καταναλωτές να συγκρίνουν στα τυφλά την Pepsi με την Coca-Cola.

Ο Jobs πίστευε ότι ένας τέτοιος άνθρωπος θα μπορούσε να βοηθήσει την Apple να γίνει μια παγκόσμια δύναμη.

Η προσπάθεια στρατολόγησής του έμεινε στην ιστορία για μια φράση που αποδίδεται στον Jobs:

«Θέλεις να πουλάς ζαχαρόνερο για την υπόλοιπη ζωή σου ή θέλεις να έρθεις μαζί μου και να αλλάξουμε τον κόσμο;»

Ήταν μια πρόταση δύσκολο να αγνοήσει κανείς.

Το 1983, ο Sculley ανέλαβε τη θέση του CEO της Apple, αντικαθιστώντας τον Mike Markkula.

Το οικονομικό πακέτο ήταν εντυπωσιακό για την εποχή: ετήσιος μισθός ενός εκατομμυρίου δολαρίων, μπόνους πρόσληψης ενός εκατομμυρίου και δικαιώματα αγοράς εκατοντάδων χιλιάδων μετοχών.

Η Apple είχε επενδύσει πολλά στον νέο της ηγέτη.

Δύο ισχυρές προσωπικότητες, δύο διαφορετικές αντιλήψεις

Στην αρχή, Jobs και Sculley έμοιαζαν να συμπληρώνουν ο ένας τον άλλον.

Ο πρώτος έφερνε το όραμα, την τεχνολογική φιλοδοξία και την εμμονή με το προϊόν.

Ο δεύτερος προσέφερε διοικητική εμπειρία, εμπορική στρατηγική και γνώση της μαζικής αγοράς.

Όμως η συνεργασία τους είχε μια θεμελιώδη αδυναμία.

Ο Jobs αντιμετώπιζε την Apple ως μια εταιρεία που έπρεπε να δημιουργεί το μέλλον, ακόμη κι αν αυτό απαιτούσε ριψοκίνδυνες αποφάσεις.

Ο Sculley έπρεπε να διαχειρίζεται τις πωλήσεις, τα κόστη, τις προσδοκίες των επενδυτών και τις απαιτήσεις του διοικητικού συμβουλίου.

Όσο η εταιρεία αναπτυσσόταν, οι διαφορές μπορούσαν να παραμένουν στο παρασκήνιο.

Όταν όμως εμφανίστηκαν οικονομικές δυσκολίες, οι διαφορετικές αντιλήψεις μετατράπηκαν σε ανοιχτή σύγκρουση.

Το 1985 και η αποχώρηση του Steve Jobs

Η ιστορία συχνά περιγράφεται με μια απλή φράση: «Ο John Sculley απέλυσε τον Steve Jobs».

Ωστόσο, αυτό δεν αποτυπώνει με ακρίβεια όσα συνέβησαν.

Το 1985, καθώς η Apple αντιμετώπιζε εμπορικές δυσκολίες, η σχέση των δύο ανδρών είχε επιδεινωθεί σημαντικά.

Ο Sculley και το διοικητικό συμβούλιο θεωρούσαν ότι ο τρόπος διοίκησης του Jobs είχε γίνει προβληματικός για την εταιρεία.

Ακολούθησε μια εσωτερική σύγκρουση εξουσίας.

Ο Jobs απομακρύνθηκε από τις ουσιαστικές διοικητικές αρμοδιότητές του, αλλά δεν απολύθηκε με τη συνηθισμένη έννοια του όρου.

Τελικά, επέλεξε να αποχωρήσει από την Apple και να ιδρύσει τη NeXT.

Η εξέλιξη αυτή αποδείχθηκε καθοριστική όχι μόνο για την Apple αλλά και για ολόκληρη τη βιομηχανία των υπολογιστών.

Η NeXT θα δημιουργούσε αργότερα τεχνολογίες που θα αποτελούσαν τη βάση του Mac OS X, ενώ η εξαγορά της από την Apple θα άνοιγε τον δρόμο για την επιστροφή του Jobs.

Εκείνη τη στιγμή, όμως, κανείς δεν μπορούσε να γνωρίζει πώς θα εξελισσόταν η ιστορία.

Ο Sculley δεν ήταν μόνο ο άνθρωπος που συγκρούστηκε με τον Jobs

Είναι εύκολο να εξετάζουμε την περίοδο Sculley αποκλειστικά μέσα από τη ρήξη του με τον Steve Jobs.

Θα ήταν, όμως, ιστορικά άδικο να αγνοήσουμε όσα πέτυχε η Apple κατά τη διάρκεια της διοίκησής του.

Ο Macintosh, για παράδειγμα, δεν αποτέλεσε αμέσως τη μεγάλη εμπορική επιτυχία που συχνά φανταζόμαστε σήμερα.

Η αρχική του πορεία ήταν δύσκολη.

Η δημιουργία μιας βιώσιμης αγοράς για το Mac απαιτούσε επενδύσεις, υπομονή και προσπάθεια.

Ο ίδιος ο Steve Wozniak έχει αναγνωρίσει ότι ο Sculley και άλλοι άνθρωποι της Apple συνέβαλαν καθοριστικά στη μετέπειτα εμπορική επιτυχία του Macintosh.

Επιπλέον, στη διάρκεια της διοίκησής του αναπτύχθηκαν σημαντικές ιδέες και τεχνολογίες, όπως το HyperCard, το Newton και το Knowledge Navigator.

Αυτές οι πρωτοβουλίες δεν είχαν όλες την εμπορική επιτυχία που προσδοκούσε η Apple.

Αποκάλυπταν, όμως, μια εταιρεία που εξακολουθούσε να αναζητά νέους τρόπους αλληλεπίδρασης ανθρώπων και υπολογιστών.

Το Newton: Μια ιδέα που ήρθε πριν από την εποχή της

Το Newton αποτελεί ίσως το πιο χαρακτηριστικό παράδειγμα των αντιφάσεων εκείνης της περιόδου.

Η Apple οραματίστηκε μια φορητή συσκευή που θα επέτρεπε στον χρήστη να διαχειρίζεται πληροφορίες, σημειώσεις και καθημερινές εργασίες χωρίς να χρειάζεται έναν παραδοσιακό υπολογιστή.

Σήμερα, μια τέτοια ιδέα μοιάζει απολύτως φυσιολογική.

Το 1993, όμως, ήταν ιδιαίτερα φιλόδοξη.

Το Newton παρουσίασε τεχνολογικές καινοτομίες, αλλά αντιμετώπισε σοβαρές δυσκολίες.

Η αναγνώριση χειρόγραφου κειμένου δεν ανταποκρινόταν πάντοτε στις προσδοκίες, η τιμή ήταν υψηλή και η τεχνολογία δεν είχε ωριμάσει αρκετά.

Ένα από τα σημαντικότερα προβλήματα ήταν ότι η συσκευή είχε ανακοινωθεί πολύ νωρίς.

Η Apple δημιούργησε μεγάλες προσδοκίες περίπου 14 μήνες πριν μπορέσει να τη διαθέσει στην αγορά.

Αυτό έδωσε χρόνο στους ανταγωνιστές να αντιδράσουν, ενώ αύξησε την πίεση προς την ίδια την εταιρεία.

Το Newton δεν έγινε το εμπορικό φαινόμενο που ήλπιζε η Apple.

Ωστόσο, πολλές από τις ιδέες που εκπροσωπούσε θα αποκτούσαν νέα σημασία χρόνια αργότερα, στην εποχή των smartphones και των tablets.

Knowledge Navigator: Το μέλλον που οραματίστηκε η Apple το 1987

Ένα από τα πιο ενδιαφέροντα κεφάλαια της περιόδου Sculley ήταν το Knowledge Navigator.

Το 1987, η Apple παρουσίασε ένα φουτουριστικό όραμα για τον προσωπικό υπολογιστή.

Στο επίκεντρο βρισκόταν μια συσκευή με προηγμένη οθόνη, δυνατότητες επικοινωνίας, πρόσβαση σε πληροφορίες και έναν ψηφιακό βοηθό που μπορούσε να κατανοεί και να εκτελεί σύνθετα αιτήματα.

Για την εποχή, η ιδέα έμοιαζε σχεδόν επιστημονική φαντασία.

Σήμερα, πολλά από τα στοιχεία του Knowledge Navigator θυμίζουν τεχνολογίες που θεωρούμε δεδομένες: βιντεοκλήσεις, ψηφιακούς βοηθούς, αναζήτηση πληροφοριών και συστήματα τεχνητής νοημοσύνης.

Αυτό δεν σημαίνει ότι ο Sculley εφηύρε όλες αυτές τις τεχνολογίες.

Σημαίνει, όμως, ότι η Apple προσπαθούσε ήδη από τη δεκαετία του 1980 να φανταστεί έναν κόσμο όπου οι υπολογιστές θα γίνονταν περισσότερο προσωπικοί και διαισθητικοί.

Και αυτή είναι μια πτυχή της ιστορίας του που συχνά παραβλέπεται.

15 Οκτωβρίου 1993: Το τέλος μιας εποχής

Το τέλος της διοίκησης Sculley ήρθε σε μια περίοδο έντονης οικονομικής πίεσης.

Στις 14 Οκτωβρίου 1993, η Apple ανακοίνωσε τα οικονομικά αποτελέσματα του τέταρτου τριμήνου.

Παρότι η εταιρεία παρέμενε κερδοφόρα, η εικόνα ήταν ανησυχητική.

Τα καθαρά κέρδη είχαν μειωθεί από 97,6 εκατομμύρια δολάρια το αντίστοιχο τρίμηνο του 1992 σε μόλις 2,7 εκατομμύρια δολάρια.

Καθαρά κέρδη Apple – Δ’ οικονομικό τρίμηνο

Η πτώση ήταν περίπου 97%.

Μία ημέρα αργότερα, στις 15 Οκτωβρίου 1993, ο Sculley αποχώρησε από την Apple.

Το πακέτο αποχώρησής του περιλάμβανε αποζημίωση, αμοιβή συμβουλευτικών υπηρεσιών και συμφωνίες που αφορούσαν ακόμη και την κατοικία και το ιδιωτικό αεροσκάφος του.

Το AppleInsider υπολογίζει ότι η συνολική αξία αντιστοιχεί περίπου σε 23 εκατομμύρια δολάρια με όρους του 2026.

Η αποχώρησή του, όμως, δεν είχε τίποτα από τη θριαμβευτική ατμόσφαιρα της άφιξής του μία δεκαετία νωρίτερα.

Η ιστορία τελικά τον δικαίωσε ή τον καταδίκασε;

Ο John Sculley παραμένει μία από τις πιο αμφιλεγόμενες προσωπικότητες στην ιστορία της Apple.

Από τη μία πλευρά, η εταιρεία γνώρισε σημαντική ανάπτυξη κατά τη διάρκεια της θητείας του και υποστήριξε τεχνολογίες που προηγήθηκαν της εποχής τους.

Από την άλλη, η Apple έχασε σταδιακά την καθαρότητα της στρατηγικής της, αντιμετώπισε αυξανόμενη πίεση από τον ανταγωνισμό και βρέθηκε αντιμέτωπη με σοβαρά οικονομικά προβλήματα.

Η σύγκρουση με τον Jobs εξακολουθεί να κυριαρχεί στην ιστορική αποτίμηση της περιόδου.

Ίσως επειδή γνωρίζουμε πλέον τι ακολούθησε.

Ο Jobs επέστρεψε το 1997 και η Apple ξεκίνησε μια εντυπωσιακή πορεία ανάκαμψης, η οποία οδήγησε σε προϊόντα όπως το iMac, το iPod, το iPhone και το iPad.

Όταν γνωρίζουμε το τέλος μιας ιστορίας, είναι εύκολο να θεωρούμε όλες τις προηγούμενες αποφάσεις αναπόφευκτα λανθασμένες.

Όμως η διοίκηση μιας τεχνολογικής εταιρείας δεν είναι τόσο απλή.

Και η περίπτωση Sculley μάς υπενθυμίζει ότι η εμπορική επιτυχία, το τεχνολογικό όραμα και η ικανότητα διοίκησης δεν συμβαδίζουν πάντοτε.

Η άποψη του AppleWorldHellas: Η Apple χρειάζεται και όραμα και ηγεσία

Αν υπάρχει κάτι που με εντυπωσιάζει στην ιστορία του John Sculley, δεν είναι μόνο η σύγκρουσή του με τον Steve Jobs.

Είναι το πόσο διαφορετικά μπορεί να αξιολογηθεί ένας άνθρωπος ανάλογα με τη χρονική στιγμή από την οποία κοιτάζουμε το έργο του.

Το 1983, ο Sculley ήταν η μεγάλη ελπίδα της Apple.

Το 1985, ήταν ο άνθρωπος που επικράτησε στη σύγκρουση με τον ιδρυτή της.

Το 1993, ήταν ο CEO που αποχωρούσε από μια εταιρεία με σοβαρά προβλήματα.

Και σήμερα, περισσότερες από τρεις δεκαετίες αργότερα, είναι μια ιστορική προσωπικότητα που εξακολουθεί να προκαλεί συζητήσεις.

Δεν πιστεύω ότι η ιστορία της Apple πρέπει να παρουσιάζεται ως μια απλή αντιπαράθεση ανάμεσα σε έναν οραματιστή και έναν αποτυχημένο μάνατζερ.

Ο Jobs είχε αδυναμίες. Ο Sculley είχε επιτυχίες.

Η διαφορά ήταν ότι ο Jobs κατανοούσε σε εξαιρετικό βαθμό τι μπορούσε να γίνει η προσωπική τεχνολογία, ενώ ο Sculley δυσκολεύτηκε να μετατρέψει πολλές από τις μελλοντικές ιδέες της Apple σε προϊόντα που μπορούσαν να πετύχουν την κατάλληλη στιγμή.

Και ίσως αυτό να είναι το μεγαλύτερο δίδαγμα της ιστορίας.

Δεν αρκεί να προβλέπεις το μέλλον. Πρέπει να ξέρεις πότε και πώς να το φέρεις στο παρόν.